Atlas Okyanusu ve Karayip Denizine kıyısı olan, 916.445 km2’lik yüz ölçümüne sahip, resmi adı Simon Bolivar’a duyulan derin saygıdan dolayı ‘’Bolivarcı Venezuela Cumhuriyeti’’ olan Venezüella, Güney Amerika kıtasında yer alan bir ülkedir.

Dünya Petrol Krizleri Nedenleri – Kronoloji

Venezuela Petrol Rezervleri 

1960 yılında kurulan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC), 5 kurucusundan biri olan Venezüella, günlük 2,8 milyon varil üretimi ile petrol lideri konumunda yer almıştır. Şu anda günlük petrol üretimi 2 milyon varile düşen Venezüella’nın 300 milyar varillik kanıtlanmış petrol rezervine sahip olduğu bilinmektedir. 

Ekonomisi ağırlıklı olarak petrol üretimi ve ihracatına dayanan Venezüella neden derin bir ekonomik kriz içerisinde sorusunun cevabı bu noktada öne çıkmaktadır.

Tablo: 2000-2016 yılları arasında Venezüella Ekonomik Görünümü

Kaynak: (Eğilmez, Venezüella Niçin Battı?http://www.mahfiegilmez.com/2017/07/venezuella-nicin-batt.html)

Venezuela Ekonomi Verileri

2000 yılında 118 milyar dolar GSYİH’sini, 4.824 milyar dolar kişi başına düşen milli gelirini, 2016 yılında 287 milyar dolar GSYİH ve 9.258 milyar dolar kişi başına düşen milli gelir şeklinde arttıran Venezüella, ilerleyen yıllarda en büyük sorunu haline gelecek enflasyon artışına engel olamamıştır.

Venezüella ekonomisinde enflasyon oranı, 2000 yılında %13,4 iken, 2016 yılında %274,4’e çıkmıştır.

Venezuela Enflasyon Oranları

Petrol rezervlerinin %24.8’lik bir bölümüne sahip olan ülkeyi krize götüren en önemli sebep, ‘’Dutch Disease (Hollanda Hastalığı)’’ diye de bilinen, petrole bağımlılıktır. Petrol üretimi ve ihracatından gelen elde edilen gelir, ülkenin diğer alanlardaki sektörlerin üretimini durma noktasına getirmiştir.

Petrol üretim ve gelirlerinin hantallaştırdığı ekonomide, diğer sektörlere kaynak akışı sağlanmamış, yatırımlar petrol alanında toplanmıştır. Venezüella GSYH’sinin %30’u, ihracat gelirlerinin %95’i petrol sektöründen elde edilen gelirlerden oluşmaktadır. 

Venezuela’da Göç Sürüyor- İnsanlar Nereye Gidiyor?

Hugo Chavez Dönemi Venezuela Ekonomisi

1998 yılında yapılan seçimleri kazanarak Venezüella Devlet Başkanı olan Hugo Chavez, 2002 yılında darbe ile iktidardan indirilse de 2 gün sonra tekrar devlet başkanı olmuştur. Bu tarihten itibaren hızla Chavezleşmeye başlayan Venezüella’daki şirketlerin başında Hugo Chavez’e yakın isimler yer almıştır.

Devlet Başkanı Hugo Chavez’in direktifi ile kurulan Ulusal Kalkınma Fonu, petrol gelirlerinden elde edilen gelirleri denetimsiz ve sorgusuz bir şekilde harcama kalemlerine aktarmıştır. Petrol ihracatından sağlanan gelirler sosyal sorumluluk projelerinin yanı sıra siyasî amaçlarla da kullanılmıştır. Öyle ki bu fona ülkedeki muhalefet‘’ Rüşvet Fonu’’ ismini vermiştir. Hugo Chavez, kendisini destekleyen her kesime bu fon üzerinden önemli düzeyde kaynak aktarımı sağlamıştır. 

2002 yılında yapılan darbe yabancı yatırımcı sorununu da beraberinde getirmiştir. Hızla değer kaybeden Venezüella bolivarının kontrol alınmasına yönelik olarak hükümet sabit kur rejimine geçerek, kur sabitlemesine gitmiştir. İki tane resmî kur (Temel gıda maddeleri ve Diğer ihtiyaçlar) bir tane karaborsa kuru olmak üzere 3 tip sabit kur belirlenmiştir. Sayısız yapılan devalüasyon, neredeyse tüm ihtiyaçlarını ithal etmek durumunda olan ülkenin enflasyonunu hızla arttırmıştır.

2002’de yapılan darbe sonrasında tekrar devlet başkanı olan Hugo Chavez, ‘’Chavezleşme politikası’’ kapsamında petrol şirketlerine el koyma kararı almıştır.

Venezüella Petrol Şirketi (PDVSA) ile Hugo Chavez arasındaki gerilimin kontak noktası olan darbe sonrasında, reformların önünde duran PDVSA teknokratları kamuoyu önünde ifşa edilmiş, PDVSA bünyesinde köklü değişiklikler yapılmıştır.

Ülke gelirlerinin sosyal programlara aktarılmasını isteyen Chavez, petrol üretimi ve teknolojik gelişmelere kaynak aktarılmasını isteyen PDVSA teknokratlarının yarısını kovmuştur. İşine son verilen teknokratların yerine istihdam edilenlerin tecrübesizlikleri, istihdam kaynağının kalitesini sarsmıştır.

Hem kaynakların petrol üretimi ve teknolojisine yeterince aktarılmaması hem de PDVSA bünyesindeki yeni istihdam niteliğindeki yetersizlikler ülkenin petrol üzerinden elde ettiği gelirleri oldukça düşürmüştür. Buna bir de petrol fiyatlarının düşüşü eklenince Venezüella’da kriz derinleşmiştir. 

Hugo Chavez, ülkenin milyarlarca dolar değer biçilen Orinoco petrol yatağından petrol çıkarma projesinede el atmıştır. ABD’li şirketler Exxon Mobil ve Conoco Phillips’in ülkeyi terk etmesine ve zararlarının karşılanması için dava açmasına neden olan bu olay, Venezüella’nın petrolü millileştirme hareketi olarak anlamlandırılmıştır. 

Hugo Chavez’in ölümü sonrası devlet başkanı olan Nicolas Maduro döneminde ekonomik kriz hızlı bir şekilde etkisini göstermiştir. 2010 yılında %27,2 olan enflasyon oranı, 2017 yılı başında %800’a çıkmıştır. Uluslararası Para Fonu (IMF), Venezuela’da enflasyonun 2018 yılının sonunda %1,37 milyona,  2019 yılında ise %10 milyona ulaşılabileceğini belirtmiştir.

IMF raporuna göre, Venezuela ekonomisi 2013-2017’de %35 daralmıştır.

Ekonomiyi Toparlama Çabaları ve Sonuç

Yükselen enflasyonun etkisini bir nebze azaltmak isteyen ülke yönetimi, para birimi bolivardan 5 sıfır atılmasına karar vermiştir.

Haziran 2018’de asgari ücrete 4. kez yapılan zam, ülkedeki temel gıda maddelerinin fiyatlarında yaşanan artışlara cevap verememiştir. Ekmek, süt, yumurta, patates, şeker, havuç..vb.temel tüketim maddeleri,yüksek enflasyon sebebiyle sürekli artarak halkın alım gücünü aşmıştır.

Enflasyonun en çarpıcı örnekleri ise, 1 kilo kırmızı et, 9 milyon 500 bin bolivar (1,45 dolar), 1 bütün tavuk 14 milyon 600 bin bolivar, 1 adet tuvalet kağıdırulosu 2 milyon 600 bin bolivar değerinde olmasıdır. 

Venezüella halkının ihtiyaç duyduğu sosyal hizmetlerde de önemli sorunlar mevcuttur. Ülkenin pek çok yerleşim birimine su verilemezken, pek çok şehir ve kasabada elektrik kesintileri yaşanmaktadır.

Ülkedeki hastanelerde sağlık hizmetleri cerrahi ekipman yetersizliği nedeniyle verilemez hale gelmiştir. Tüm bu gelişmeler karşısında devlet başkanı Nicolas Maduro, döviz kurunu, petrolle desteklenen kripto para olan Petro’ya endekslediğini açıklamıştır.

Birleşmiş Milletler (BM) hazırlamış olduğu raporda, yaklaşık 2,3 milyon Venezüellalının gıda ve ilaç yetersizliği nedeniyle göç ettiğini belirtmiştir. 

Sonuç

Venezüella, içerisinde bulunduğu ekonomikten kurtulması için yeni yaklaşımlar ve yapısal reformlara ihtiyaç duymaktadır.

Diplomatik ilişkilerini yeniden barışçıl bir yaklaşım ekseninde kurması, demokrasinin ve tam bağımsız yargının uygulanması, ülkenin en önemli gelir kaynağı olan petrol üzerindeki siyasî vesayetin kaldırılması, petrol üretimi ve teknolojilerinin geliştirilmesinin yanı sıra daha yüksek fiyatlarla pazarlanması ile ekonomisini toplarlayabilme şansına sahiptir.

Hiper enflasyonun yaratmış olduğu, grevler, halk ayaklanmaları, huzursuzluklar, yolsuzluk ve rüşvet olgusunun önlenmesinde yapısal reformların bir an önce gerçekleştirilmesi şarttır.

KAYNAKÇA

Venezuela’da ekonomik kriz derinleşiyor https://tr.euronews.com/2018/08/20/venezuela-da-ekonomik-kriz-derinlesiyor-para-birimi-bolivar(Erişim Tarihi: 09.11.2018 )

How Did Venezuela GoFromSoRichToSoPoor? https://www.bbc.co.uk/programmes/p051zkj8(Erişim Tarihi: 08.11.2018 )

Venezuela’nın Ekonomisi, http://www.mfa.gov.tr/venezuela-ekonomisi__.tr.mfa(Erişim Tarihi: 08.11.2018 )

Mahfi Eğilmez, Venezüella Niçin Battı? http://www.mahfiegilmez.com/2017/07/venezuella-nicin-batt.html(Erişim Tarihi: 07.11.2018 )

Venezuela ekonomisi neden çöktü? https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-40785134(Erişim Tarihi: 07.11.2018 )

Venezuela’da enflasyon için korkutan tahmin, https://www.ntv.com.tr/ekonomi/venezuelada-enflasyon-icin-korkutan-tahmin,xqGdCmAYj0iI7W6SaQcwww(Erişim Tarihi: 09.11.2018 )

Kronoloji: Chavez döneminde Venezuelahttp://www.aljazeera.com.tr/haber-analiz/kronoloji-chavez-doneminde-venezuela )(Erişim Tarihi: 09.11.2018 )

Chavezcilere göre Venezuela’daki ‘dış destekli oligarşi’ darbe peşinde, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-40881943(Erişim Tarihi: 09.11.2018 )

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here