Dünya liderleri Afganistan’da kontrolü yeniden ele alan Taliban ile ilişkilerini pozitif eğilimde sürdürme çabalarını, eski Taliban ile şimdiki Taliban arasındaki olumlu farkları sıralayarak göstermektedir. Ancak istatistiki veriler ve günümüz teknolojisinin de farkıyla yeni Taliban’ın eski Taliban’dan farkının olmadığını, hatta yeni Taliban’ın geçmişe nazaran çok daha sert tutumunu kamuoyuna yansıtmaktadır.

Taliban her ne kadar Afganistan’daki durumun daha ılımlı olduğunu göstermeye çalışsa da bölgede giderek artan bir gerilimin olduğu aşikardır. Geçtiğimiz günlerde Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Afganistan’da çocuklara yönelik şiddet ile ilgili bir rapor yayınladı. Rapor, Afganistan’da giderek yükselen şiddet yüzünden yaşamını yitiren ya da yaralanan her “üç kişiden birinin” çocuk yaşta olduğunu, 2019 yılının Ocak ayıyla 2020 yılının Aralık ayı arasında 5770 çocuğun ya yaşamını yitirdiği ya da yaralandığını açıkladı (Kamiloğlu, 2021).

Bu verilerden sonra akla gelen ilk soru, Taliban’ın Afganistan’da kendilerine karşıt gruplarla girdiği sıcak çatışmalar esnasında çocukları koruyamadığı için mi sayının bu kadar fazla, yoksa Taliban’ın insan haklarını ihlal eden yönetim anlayışı sonucunda mı bu kadar fazla olduğudur. Bu sorunun cevabı ise her ikisidir. Taliban hem insan haklarını ihlal etmekte, hem girdiği çatışmalarda çokça çocuğun yaşamının yitirilmesine sebep olmakta, hem de bu durumda suçu ilginç bir şekilde eski Afgan hükümetine atmaktadır.

“Afganistan” ve “çocuklar” kavramlarını yan yana getirdiğimizde konunun sadece Taliban’dan ibaret olmadığını gösteren bir durum akıllara gelmektedir. Afganistan’da yıllardan beri devam eden bir uygulama fazlaca tepki almasına rağmen hala devam etmekte. “Bacha bazi” adı verilen uygulama, bazı kesim tarafından (zaman zaman devlet yetkililerinin de olduğu), fakir ailelerin erkek çocuklarının satın alınıp dans ettirilmesi ve cinsel istismara sürüklenmesidir. Çocuklarla oynamak anlamına gelen bacha bazi, Afganistan’da Taliban’ın olmadığı zamanlarda da devam etti. Ancak şu da bir istatistiki gerçektir ki, Taliban’ın yönetimde olduğu ve kontrolü ele aldığı zamanlarda bu uygulama çok daha fazla bir şekilde yapılmış ve gündeme gelmiştir.

Taliban’ın Afganistan’da kontrolü yeniden ele almasıyla büyük bir göç hareketliliği ortaya çıkmıştır. Çoğunluğu erkek olan Afganlar, Taliban’ın kontrolü yeniden almasını “geriye dönüş” olarak nitelendirip refah seviyesi yüksek bölgelere gitmek istemekte. Afgan erkekler gidecekleri yerde kuracakları yeni bir hayat ile ailelerini de daha sonradan Afganistan’dan çıkartma hedefindedirler. Geride kalan kadın ve çocuklar, Taliban’ın Afganistan’ı yeniden ele geçirmesinden bugüne kadar yaşananları anlattığında akıllara 2000 yılı öncesi gelmektedir. 2000’den önce Taliban’ın, kendi kurallarına ve emirlerine uyulmadığı taktirde ortaya çıkan cezalandırmaları ve kurallar bütününe göre kadınlara ve özellikle kız çocuklarına verilen değeri görmüştük. Taliban’ın her ne kadar bu dönemde kadınlar ve çocuklar ile ilgili pozitif yönde konuşmaları bulunsa da durumu birinci ağızdan yani kadınlar ve çocuklardan dinlediğimizde Taliban’ın hala aynı durumda olduğunu görmekteyiz.

Taliban’ın kontrolü son haftalarda ele geçirdiği bölgelerdeki kadınların aktardığına göre bölgede kadınların durumunda çoktan eskiye dönmesi söz konusudur. Kabil’den bir kız öğrenci bir röportajda yaşadıklarını anlatarak “okumak istediğini, ancak Taliban’ın okula gitmesine izin vermediğini” söyledi. Kız öğrenci Taliban’ın Ağustos ayının başında kontrolü ele geçirdiği Tahar’dan ailesiyle beraber Kabil’e zor kaçtığını da ekledi (DW, 2021).  Bu durum çok açık bir şekilde diğer çocuklara da büyük bir tehdit oluşturmakta. Taliban şu an için kadınların eğitimi konusunda tam anlamıyla eğitimlerini engelleme adına bir kesinti vermiyor. Ancak öyle kurallar koyuyor ki bu da kadınların eğitim almasını zorlaştırıyor. Yakın zamanda yeni hükümetin Eğitim Bakanı olarak atanan Abdulbaki Hakkani, kadınların ve erkeklerin aynı ortamda ders göremeyeceklerini açıkladı. Bunun yanında kadınların kıyafetlerine de karışmaya başlayan Taliban, kadınların İslam’a uygun giyinmesi için kurallar getirmekte. Yaşanan bu örnekler gün geçtikçe artmakta ve günün geçtiği her gün Afgan çocuklarını ve kadınlarını endişelendirmektedir.

Taliban Gölgesinde Afgan Kadınlar ve Çocuklar 3

Taliban’dan önce Afganistan’a batıdan çeşitli konularda (eğitim, sağlık, gıda vb.) yardımlar ve fon sağlanmaktaydı. Ancak Taliban’ın iktidara gelmesiyle birlikte birçok batı ülkesi bu yardımları kesti. Bu da büyük bir felaketin habercisi. Çünkü Afgan vatandaşlarının bu yardımlara ihtiyacı olduğu açıktır. Ancak yardımların kesilmesi demek doğrudan ölümlerin artmasına sebep olmak demektir. Dünya’da giderek artan gıda krizi, yardımların kesilmesiyle Afganistan’ı da tehlikeye atmıştır. UNICEF Genel Direktörü Henrietta Fore geçtiğimiz günlerde bir açıklama yaptı. 1 Milyon Afgan çocuğun yetersiz beslenme ile karşı karşıya olduğunu vurgulayan Fore, kesilen sağlık yardımlarının da bu çocukların kurtarılabilme imkanını azalttığını ifade etti. 6-10 Ağustos tarihlerinde ise tam 27 çocuğun yaşamını yitirdiğini, 136 çocuğun ise yaralandığını yine UNICEF açıkladı. UNICEF’in Afganistan direktörü Hervé Ludovic De Lys, vahşetin her geçen gün arttığını dile getirdi. Save the Children (Çocukları Kurtarın Vakfı) ise Haziran ayından bugüne kadar yaklaşık 80 bin çocuğun evsiz kaldığını açıklamıştı.

Önce Sovyetler ve sonra ABD ile sürekli sıcak çatışmaların yaşandığı, her gün ölüm tehlikesiyle baş başa kalındığı bir bölge olan Afganistan yine el değiştirdi ve iktidardaki Taliban 2000 öncesi Afganistan’ı geri getirdi. Her daim ötekileştirilen Afgan kadınlar ve her daim yeterli eğitimden ve besinden mahrum bırakılan çocuklar, yıllardır ya ABD emperyalizmi altında her an ölebileceği tehdidini yaşadı ya da Taliban faşizmi altında şeriat kurallarıyla özgürlükleri ellerinden alındı. Bu insanların en önemli isteği ise sadece refah içinde yaşamak. Günümüzde refah ve özgürlük dediğimizde herkesin aklına nasıl Avrupa geliyorsa, Afgan halkının da bu durumda öncelikle gitmek istediği yer Avrupa olmaktadır.

Durum böyleyken başta Rusya gibi devletlerin Taliban ile ilişkilerini iyi tutmak adına sessiz kalması, batının Taliban’a güvenmeyerek yardımlarını kesmesi, Afganistan’dan gelen bu istatistiklere bir miktar sebebiyet vermektedir. Aynı zamanda gelecek adına da endişe veren bu sayıların artacağının tahmin edilmesi tamamen batının göç politikalarıyla ilgilidir. AB’nin tıpkı 2015 yılında Suriyeli göçmenler için uyguladığı politikayı Afgan halkına da uygulayacağı tahmin edilmektedir. Türkiye’nin de içinde olduğu yakın bölgelere fon desteği ile Afgan göçmenleri kurtarma hedefinin ne derece orantılı olacağı soru işaretidir. Avrupa’da artan milliyetçilik göçmenlere karşı bakış açısını çoktan şekillendirmiş durumda. Aynı durum Türkiye’de de yaşanmakta ve hatta bazı şiddet içeren gerilimler gündeme gelmektedir. Hal böyle olunca yine en önemli görev Sivil Toplum Kuruluşlarına düşmektedir. Devletlerin yapamadığını yapmaya çalışan STK’ların etki derecesi ise durumu iyiye çevirememektedir.

Taha YÜCESES






Kaynakça

Anadolu Ajansı. (2021, Ağustos 29). https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlar-uluslararasi-stkleri-afgan-cocuklar-icin-acil-harekete-gecmeye-cagirdi/2349531 adresinden alındı

BBC. (2021, Eylül 14). https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-58554005 adresinden alındı

BBC. (2021, Eylül 17). https://www.bbc.com/news/world-asia-58600231 adresinden alındı

BBC News. (2021, Ağustos 30). https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-58386461 adresinden alındı

Bir Gün. (2021, Eylül 17). https://www.birgun.net/haber/emperyalizm-ve-gericilik-kiskacinda-afgan-kadinlar-358961 adresinden alındı.

Euro News. (2021, Ağustos 28). https://tr.euronews.com/2021/08/28/afgan-kad-nlar-anlat-yor-bizi-art-k-ne-dunya-gormezden-gelebilir-ne-de-taliban-susturabili adresinden alındı

Euro News. (2021, Eylül 11). https://tr.euronews.com/2021/09/11/abd-nin-isid-li-diye-bombalad-g-afgan-aileden-geriye-kalan-ahmedi-euronews-e-konustu?minutetv=true adresinden alındı

Euro News. (2021, Ağustos 09). https://tr.euronews.com/2021/08/09/unicef-afganistan-da-son-72-saatte-27-cocuk-olduruldu adresinden alındı

Euro News. (2021, Ağustos 03). https://tr.euronews.com/2021/08/03/save-the-children-afganistan-da-son-iki-ayda-80-bin-cocuk-evsiz-kald adresinden alındı

Kamiloğlu, C. (2021, Ağustos 16). VOA: https://www.amerikaninsesi.com/a/bm-raporuna-gore-afganistandaki-savasin-en-buyuk-kurbani-cocuklar/6004842.html adresinden alındı

Sözcü. (2021, Eylül 14). https://www.sozcu.com.tr/2021/dunya/unicef-1-milyon-afgan-cocuk-aclik-tehlikesiyle-karsi-karsiya-6648737/ adresinden alındı

Yıldırım, S. G. (2018, Temmuz-Aralık). Göç ve Afganlar: İstikrarlı Mülteciler. Göç Araştırmaları Degisi, 4(2), 128-159. https://gam.gov.tr/files/8-5.pdf adresinden alındı.






 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here