Suriye ‘de, Mart 2011’de başlayan iç savaşta İran önemli bir rol üstlenmiştir. Tahran, Arap Baharı’nın başladığı ilk dönemlerde ayaklanmaları bir fırsat olarak görüp, bölgedeki Batı ve İsrail yanlısı rejimlerin devrilmesini desteklemiştir.

İran’ın Suriye Stratejisi

Suriye iç savaşının başlamasıyla, Tahran’ın Ortadoğu politikasındaki iki ilkenin çatıştığını gördük. İlkelerden birisi emperyalizme, Siyonizm’e ve İsrail’e karşı mücadeledir. Zaten Suriye-İran ilişkilerinin temeli bu prensibe dayanmaktadır. İkinci ilke ise otoriter rejimlere karşı mazlum halkların savunulması, mazlum halkların kurtuluş ve özgürlük mücadelelerinin teşvik edilmesidir.

Görüyoruz ki Tahran yönetimi birinci ilkeyi tercih etmiştir. Suriye’deki olayların ilk cereyan ettiği dönemlerde Tahran, bu olayların bir ABD ve İsrail komplosu olduğu belirterek Suriye rejiminin yanında olduğu sinyallerini vermişti.

İran’ın, Suriye’deki Askeri Gücü

Tahran, rejime olan desteğini sahada askeri anlamda da vermeye başlamıştır. İran, doğrudan kendi sert gücünü kullanmak yerine vekâlet savaşları stratejisini izlemiştir. Bu sayede, Esad’ın 2012 yılı sonuna kadar ayakta kalmasına destek olmuştur. İran, öncelikle Suriye’nin kendi içindeki rejim yanlısı milislerin kurulup örgütlenmesini sağladı.

“Halk Komiteleri” adı verilen bu milisler Suriye’de iç savaşın başlaması ile rejime yerel düzeyde katkı sunmuştur. 2012 yılı sonuna doğru Esad rejimi, Halk Komitelerini “Ulusal Savunma Gücü” (USG) adı altında örgütlemeye başlamıştır. İran, USG’nin oluşumu ve gelişiminde önemli rol oynamıştır. USG’ye İran ve rejim tarafından silah, maaş ve gerektiğinde havadan askerî destek verilmiştir.

Suriye’deki Şii Milis Gruplar (Hizbullah,HaşdiŞabi…)

Suriye’deki Şii milis gruplar,  Mehdi Ordusu eski askerlerinden oluşuyordu. Diğer bir kesim Hamaney’in takipçisi olan ve velayet-i fakih düşüncesine bağlı gönüllü Irak’lı Şii savaşçılardı. 2013 yılında Lübnan Hizbullah’ı ve Irak’ın en önde gelen Şii milis güçleri Asaib Ehlul Hak, Irak Hizbullah’ı ve Seyid Şüheda Taburları’na bağlı savaşçılar Suriye’ye geldi.

Hizbullah’ın katılımı en kritik etkiyi yaratan gelişmedir. İç savaşın seyrini değiştiren Hizbullah’ın katılımıyla önce Lübnan sınırı kontrol altına alındı. Böylece Humus’un rejim kontrolüne geçişinin önü açılmıştır. Son derece örgütlü olan Hizbullah, şehir savaşında sahip olduğu tecrübeyle rejim ordusundan daha etkili olmuştur.

Suriye’de Hizbullah Faktörü

Hizbullah Lübnan sınırının, Şam ve Humus’un kontrolüne katkı sunarken, Iraklı Şii milisler Şam, Halep, Nubul ve Zahra gibi yerleşimlerin savunulmasında kritik rol üstlendi.

Suriye’de bulunan İran destekli Şii milislerin en önemlileri:

Lübnan Hizbullah’ı, Suriye Hizbullah’ı, Bedr Ordusu, Fatimiyyun Tugayı, Zeynebiyyun Tugayı, Seyyide Rukiya Tugayı, Kataib-i İmam Ali, Abul Fazl Taburu, Kataib-i Hizbullah, Irak Hizbullahı’dır.

Ceşy-ül Şabi, Ebu Fadıl Abbas Tugayı, Zülfikâr Tugayı, Kuteyb Seyid Şuheda ve İbn Yasir Tugayı gibi Iraklı Şii milis grupları da saymak gerekir. Şii grupların iç savaşa dahil olmalarının sebebi, Seyyide Zeynep Türbesi gibi diğer Şiiler adına kutsal olarak görülen mekânları korumaktır.

Sonuç Olarak;

Ortadoğu’da devlet dışı aktörler ile ortak kimlik ya da çıkar temelinde kurduğu patronaj ilişkisi üzerinden askerî mücadelelere dâhil olmakta, Suriye’de rejim yanlısı ve İran destekli milis güçlere yabancı savaşçı katılımını sağlayan öncelikle dinî motivasyondur.

İran’ın bölgede etkin olmasının sebebi kendine bağlı Şii milisler aracılığıyla, rekabet ettiği aktörlerle kendi toprakları dışında mücadele imkânı sağlamaktadır. Tahran’ın masada da aktif rol üstlenmesi muhtemeldir. Türkiye, Astana sürecindeki gibi etkin diplomasi ve İran’la olan dirsek temasını devam ettirmelidir.

KAYNAKÇA

Mohammad Mahdi Nia, “Holistic Constructivism: A Theoretical Approach to Understsand Iran’s Foreign Policy,” Perceptions, vol.15, no. 1&2 (2010), s. 1-41; Ahmad Sadeghi, “Geneaology of Iranian Foreign Policy: Identity, Culture and History,” The Iranian Journal of International Affairs, vol.20, no.4 (2008), s.1-40.

Oytun ORHAN, ‘’İran’ın İç Savaş Sırasında Suriye Politikası’’ , Eylül-Ekim 2017 Cilt: 9 Sayı: 82 Ortadoğu Analiz

İsmail Sarı/Rahimullah Farzam, ‘Suriye’de İran’ın Şii Milisleri’ Iram

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here