Bir toplumu etkilemek, onların fikirlerini değiştirmeye ya da sabit tutmaya çalışmak liderlerin ve ülkelerin üzerinde en çok zaman harcadığı olaylardan biridir. Zira kendi istediği gibi düşünen bir toplum her zaman uygulanacak politikalara ve politikanın daha etkili bir biçimde uygulanmasına destek olur. Tarih boyunca liderler, ülkeler ya da liderlik peşinde koşanlar, insanları kendi taraflarına çekmek istemişlerdir. Ayrıca rakiplerine olan desteği kırmak için adı propaganda olmasa da çeşitli yöntemler kullanmışlardır. Propaganda bunlardan birisidir. Soğuk Savaş dönemi bu tekniğin kullanılması açısından oldukça önemlidir.

PROPAGANDANIN TANIMI

Tarihte kurulmuş ilk resmi propaganda örgütü Papa 15. Gregory tarafından kurulan ” İtikadı Yayma Cemiyeti’dir”. Bu örgütün amacı Protestanlığı baltalamak olduğu için propaganda Protestanlar tarafından uzun süre kötü ve olumsuz bir olgu olarak algılanmıştır. Propagandayı uygulayan tarafta olan Katolikler için ise propaganda iyi ve olumlu bir olgu olarak kabul edilmiştir.Tam da burada propagandayı tanımlamakta yarar vardır. Propagandayı olumlu ve olumsuz olarak tanımlayan birçok yazar vardır ve hepsinin de kendilerine göre haklı nedenleri vardır. Propagandayı iyi ya da kötü niyetli olarak tanımlamak çeşitli kriterlere göre değişebilir. Örneğin yukarıda verdiğimiz örnekte olduğu gibi propagandayı düzenleyen yada propagandaya maruz kalan tarafta olmanıza göre bir bakış açısı geliştirebilirsiniz. Ancak propaganda tanımı bundan ziyade ileri sürülen nedenlerin haklılığına bağlıdır.

Örneğin ilerde daha ayrıntılı bir şekilde değineceğimiz propaganda türlerinden beyaz propaganda da tek amaç taraftar toplamaktır. Kara ve gri propaganda türlerinde ise işin içine art niyet girmekte, gerçekleri çarptırma veya hedef kitlenin cesaretini kırmak gibi hedefler vardır. Ortalama bir propaganda tanımı için şunları söyleyebiliriz: Bir toplumun düşüncelerini, tavırlarını, duygularını ve davranışlarını etki altında tutmak veya onları değiştirmek için yayımlanan bilgi, belge, doktrin ve görüşlerdir.Devletler barış içinde olsalar dahi, hatta müttefik bile olsalar birbirleri ile olan psikolojik savaşları asla bitmez. Psikolojik savaşta da en önemli silah medya, dolayısıyla propagandadır.Propagandanın cephanesi söz ve kelimelerdir ancak bu cephanenin vereceği hasar kullanıcısının başarısına bağlıdır. Bundan dolayı uygulanacak propaganda, üzerinde uzun uzun düşünülmüş, zaman ve zemini iyi ayarlanmış ve ölçüsü doğru belirlenmiş olmalıdır.

 

Propaganda da tek amaç kendine destekçi kazanmak değildir. Hatta günümüzde propaganda artık taraftar kazanmaktan çok hasım tarafın cesaretini kırmak, onlara olan desteği baltalamak gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Propagandanın amaçlarından biri de düşmana korku salmaktır. Bunun için devletler hasım ülkeye kendilerini olduklarından daha güçlü göstermeye çalışırlar. Ancak bunun için hedef ülke içinde de büyük bir medya gücüne sahip olmak gerekir. Bu nedenle her ülke bunu başaramaz bunun yerine gövde gösterisi diye bilinen silahlı propaganda türünü kullanırlar. Silahlı propagandayı genelde terör örgütleri uygular. Hasım tarafı korkutmak, sindirmeye çalışmak önemli bir stratejik çıkardır,  korkmuş ve kendine güveni kalmamış bir rakip hiçbir zaman sorun çıkarmayacaktır. Bu olayın çokça örneği vardır. Özellikle süper güç konumundaki devletler, daha küçük ülkeler içerisindeki medya gücünü kullanarak hedef kitleyi korkutmayı başarmışlardır. Propagandanın en önemli amacı toplumu kontrol etmektir. Bunun için de en iyi yol medyadır ki medyayı kontrol eden beyinleri kontrol eder, beyinleri kontrol eden toplumu kontrol eder. Televizyon kanalları ve gazeteler için verilen mücadele aslında bir iktidar mücadelesidir.

 

PROPAGANDA TÜRLERİ

 

Çeşitli hedefler için kullanılan 5 farklı propaganda türü vardır. Bunlar; gri, kara, beyaz, silahlı ve karşı propaganda türleridir. Bunlar içerisinden en tehlikelisi gri, en masumu beyaz, kullanımı en riskli olan kara ve en gereklisi ise karşı propagandadır.

GRİ PROPAGANDA:

Gri propaganda en tehlikelisidir çünkü bulanıktır, kaynağı belli değildir, birazdan değineceğimiz kara propagandada olduğu gibi patlama ihtimali yoktur. Tek amacı, hedef kitleyi manipülasyon ve dezenformasyona uğratmaktır. Bu propaganda türü doğru bir olaya on tane yalan karıştırmak suretiyle yapılır. Yalanlarla donatılmış doğru bir olay, halk içinde dilden dile ” rivayet ” şeklinde dolaştırılır.  Örneğin bir ülke içerisinde kurulan   ” Onlarda çok büyük bir ordu ve ekonomik güç var, bizim onlarla savaşa girmemiz, bizim için felaket olur. ” türünden sözler hasım ülkenin o kitle üzerinde başarılı bir gri propaganda uyguladığının kanıtıdır. Zira halk, henüz savaşa girmeden teslim olmuştur. Yine gri propagandanın amacı kusurlu bir şeyi kusursuz, kusursuz olan bir şeyi ise noksan göstermek olabilir. Gri propagandada küçük şeyleri abartarak yayan görevliler halk içinde bilinçli olarak dolaştırılır.

Lawrance

Gri propaganda denince akla ilk gelen kişilerden biri Osmanlının “Hasta Adam” olarak nitelendirildiği son dönemlerinde  ortaya çıkmıştır. Bu kişi Arap toplulukların milliyetçi duygularını kışkırtan ve İttihat ve Terakki’nin hatalarını Arap toplumu içinde abartarak yayan Thomas Edward Lawrance’dır. Gri propagandayı uygulamak için en uygun ortam sosyal medyadır. Özellikle teknolojinin gelişip haberlerin daha hızlı yayılması gri propagandayı günümüzde en çok kullanılan propaganda türü haline getirmiştir.

 

BEYAZ PROPAGANDA:

Beyaz propaganda en masumudur çünkü şeffaftır, kaynağı bellidir ki zaten kaynak kendisini ortaya koymak istemektedir ve amacı kendini tanıtmaktır. Beyaz propagandada doğruluğa büyük önem verilir. En büyük avantajı kitlelerde güven duygusu uyandırmasıdır zira yalan kullanılırsa geri teper ve güveni sarsar bunun sonucunda da rakip tarafa büyük bir karşı propaganda şansı verir. Beyaz propagandanın ana malzemesi haberlerdir hasım tarafın hatalarını malzeme olarak alır. Beyaz propaganda önce hedefin zayıf yönünü belirleyip ardından o yöne ısrarla propaganda uygulanması suretiyle uygulanır. Beyaz propagandanın başarısı doğruluğa ve sürekliliğe bağlıdır.

 

Hitler’in Propagandası

Tarihte bu propaganda türünü en etkili şekilde kullanan liderlerden biri Hitler’dir. 1. dünya savaşından önce kullandığı bu yöntem ile Alman halkını Almanların üstün ırk olduğu konusunda ikna etti. “Nasıl ki büyük balığın küçük balığı yutması doğal hakkı ise bizimde küçük milletleri yutmamız doğal hakkımızdır” fikrini oturttu. Bunun dışında beyaz propagandaya herkesin bildiği bir örnek olarak seçim dönemlerinde partilerin kullandığı propaganda türünü verebiliriz. Partiler bu dönemde halka vaatlerde bulunurlar ve taraftar kazanmaya çalışırlar.

KARA PROPAGANDA:

Kullanımı en riskli olan kara propagandadır. Çünkü iyi bir planlama ile yapılmadığı takdirde patlar ve kaynağı kısmen belli olduğu için uygulayıcısına büyük zararlar verir. Bununla beraber propagandaya maruz kalan tarafa da çok büyük bir karşı propaganda imkanı verir. Kara propagandanın malzemesi yalan, iftira ve her türlü sahte delil olduğu için aslında var olmayan şeyleri varmış gibi gösterir. Patlayan bir kara propaganda örneği olarak “Petrole bulanmış karabatak kuşu hikayesi” oldukça uygundur. Bu hikayede ABD Saddam’ın vurduğu petrol tesislerinin Körfez’i bir daha temizlenemeyecek ölçüde kirlettiğini iddia etmişti. Ayrıca Körfezde ki zavallı bir karabatak kuşunun bu olay sonucunda tamamen petrole bulandığını söylemişti. Ancak daha sonra bu kuşun Exxon-Valdez adlı tankerin yaptığı kaza sonucunda Alaska’da denize yayılan petrolden kirlenen kuş olduğu ortaya çıktı.

En gereklisi karşı propagandadır çünkü ülkelerin hedef kitleler üzerindeki çıkarları masum olmayabilir. Özellikle gri propaganda kullanıldığı zaman tehdit büyük demektir. Bu da ülkenin güvenliği için bu girişimi etkisiz kılmayı gerektirmektedir. Gri veya kara propaganda da kullanılan yalanları ortaya çıkarmak, karşı propagandanın bir başarısı olarak yorumlanabilir. Zira kara propaganda kısmında da değindiğimiz gibi patlamış bir kara propaganda rakip tarafa büyük bir karşı propaganda şansı vermektedir.

 

KAYNAKÇA

 

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Psikolojik Savaş, Gri Propaganda, Timaş Yayınları, İstanbul, 2003

Dr. Rıza Güler, Stratejik İletişim, Güvenlik Odaklı Algı Yönetimi Paradigmaları, Karakum Yayınevi, Mart 2018

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here