Soğuk savaş sonrası dönemde uluslararası sistemde aktör güçlerin Afrika’ya bakışı değişmiş, Afrika küresel güç rekabetinin merkezi haline gelmiştir. ABD, Çin, Japonya ve Hindistan Afrika’ya olan politikalarını yeniden gözden geçirip kıtada etkinliğini artırıyor. Çin-Afrika dostluğunun uzun bir geçmişi ve sağlam bir temeli var.

Çin ve Afrika benzer tarihsel deneyimlere sahip oldukları için birbirlerini ulusal kurtuluş mücadelesinde desteklediler ve bu durum dostluklarını pekiştirdi. Özellikle bulunduğumuz yüzyılda yükselişe geçen Çin Afrika’nın önemli stratejik ortaklarından biri olmuş, ilişkileri daha yakın ve çok boyutlu hale gelmiştir.

Çin’in Afrika Yolculuğu

Çin’in yükselişe geçen ekonomisi ve genişleyen orta sınıf daha önce görülmemiş kaynaklara ihtiyaç duymaya başlamıştır. Bu çerçevede yükselen bir ekonomi olarak Çin’in en büyük ihtiyacı enerji ve ham maddedir. Küresel enerji rezervlerinin yüzde 30’unu elinde tutan, mineraller ve metaller açısından zengin olan Afrika Çin için vazgeçilmez konumdadır. Kıtanın 25 yaş altı nüfusun yoğun olması Çin için hem ucuz işgücü deposu hem de önemli bir pazar kazanması anlamına gelmektedir.

Asya kıtasındaki ekonomik genişlemesinin yanında Çin, jeopolitik mücadele alanını Afrika’ya da taşımak istemektedir. Afrika, enerji hatlarının güvenliği, deniz ticaretinin yolunda ilerleyebilmesi açısından stratejik öneme sahiptir. Çin hem yatırımlar hem silah satışı yapmış hem de ilk denizaşırı askeri üssünü Cibuti’de açmıştır. Bu durum da Çin küresel siyasette etki alanını genişletmek için Afrika’yı olmazsa olmaz olarak görüyor.

Afrika’nın Çin Açısından Önemi

Çin, Afrika ile ilişkilerinde çok yönlü bir yaklaşım benimsemiştir. Çin, Afrika’da önemli bir doğrudan yabancı yatırım kaynağıdır. Angola gibi zengin kaynaklar için kalkınma kredileri sunmaktadır. Ayrıca tarıma da yatırım yapmakta; Etiyopya, Nijerya ve Zambiya dâhil olmak üzere birçok eyalette özel ticaret ve ekonomik işbirliği bölgeleri geliştirmektedir.

Bunların yanı sıra Çin enerji, madencilik ve telekomünikasyon endüstrilerine katılmış; karayolları, demiryolları, limanlar, havaalanları, hastaneler, okullar ve stadyumların inşaatını finanse etmiştir.  Devlet ve özel fon karışımlarından yapılan yatırımlar da tütün, kauçuk, şeker ve sisal tarlaları (tekstil endüstrisinde oldukça fazla kullanılan bitki) kurmuştur. Yerel ekonomik koşullar, Çinli firmaları ‘’küreselleşme’’ stratejisinin parçası olarak tüketici malları ve aşırı endüstriyel kapasite için yeni pazarlara girmeye zorlamıştır.

Çin’in Afrika Stratejisi

Afrika ülkeleri ile dayanışma ve işbirliğinin güçlendirilmesinde Çin’in bağımsız bir dış politika izlemesi her dönemde avantaj sağlamıştır. Çin, kendi halkının ve Afrika halkının temel çıkarlarını göz önünde tutarak Çin-Afrika dostluğunu sorunsuz devralmış ve bugün de sürdürmektedir. Afrika ülkeleriyle siyasi eşitlik, karşılıklı güven, ekonomik işbirliği, karşılıklı yarar, kültürel değişim ve karşılıklı öğrenme stratejisi oluşturmaya ve geliştirmeye çabalamaktadır.

Çin’in Afrika Politikası’ndaki Genel İlkeleri ve Amaçları

Dostluk ve eşit muamele: Beş Barışçıl Birlikte Yaşama İlkesine bağlı kalmıştır. (Diğer ülkeler egemenlik ve toprak bütünlüklerine saygı, yani saldırmazlık, başka ülkelerde iç işlerine karışmama, eşitlik ve şehirde fayda). Afrika ülkelerinin bağımsız kalkınma yolu seçimine saygı göstermek ve Afrika ülkelerini bir araya getirip güçlendirmeleri için desteklemek.

Karşılıklı yarar ve ortak refah: Afrika ülkelerinin ekonomilerini geliştirmesine yardım etmenin yanı sıra ülkelerini kurma ve ortak kalkınmayı teşvik etmiştir. Bu çerçevede ekonomik, ticari ve sosyal konularda Afrika ülkeleri ile işbirliği yapmalarını desteklemek.
Karşılıklı destek ve yakın işbirliği: Birleşmiş Milletler gibi çok taraflı platformlarda Afrika ile işbirliğini güçlendirmek, birbirlerinin meşru taleplerini ve makul görüşlerini desteklemek. Ayrıca uluslararası toplumun Afrika’daki barış ve kalkınmaya olan dikkatini arttırmaya devam etmek.

Karşılıklı öğrenme ve ortak gelişme: Afrika’nın yönetişim (birlikte yönetmek) ve kalkınmasını yönetme konusundaki deneyimlerini yakından incelemek, bilim, kültür ve sağlık alanındaki değişimleri ve işbirliğini güçlendirmek. Afrika ülkelerinin kapasitelerini geliştirmeleri için desteklemek ve sürdürülebilir kalkınmanın yolunu karşılıklı fikir alışverişleriyle sağlamak.

Çin’in hedefleri ve ilkeleri çerçevesinde Çinli ve Afrikalı liderlerin ziyaretleri ve diyalogları yoğunlaşmış, iletişim güçlenmiş, karşılıklı anlayış ve güveni geliştirilmiştir. Çin ve Afrika ülkeleri arasında Ulusal İkili Komite, Dışişleri Bakanlığı Siyasi İstişare, Ekonomik ve Ticari İşbirliği Derneği (karma) Komitesi, Bilim ve Teknoloji Karma Komitesi oluşturulmuştur. Bu komiteler iki taraf arasındaki konuları istişare etmesini sağlayacaktır. Bu çerçevede bu yapılar geliştirilmeye devam edilmektedir.

Afrika ile Yakınlaşmalar

Uluslararası arenada Çin-Afrika dayanışmasını ve işbirliğini güçlendirmek adına, uluslararası ve bölgesel konularda görüş alışverişinde bulunmakta ve pozisyonları koordine etmektedirler. Ülkelerinin egemenliği, bölgesel bütünlüğü, ulusal saygınlığı ve insan haklarıyla ilgili önemli konularda birbirlerine destek vermektedirler. Çin, Afrika ülkelerinin uluslararası meselelere eşit şartlarda katılımını desteklemekte, Birleşmiş Milletlerin rolünü güçlendirmek için birlikte çalışmaktadır.

Bu nedenle adil, makul, eşit ve karşılıklı yarar sağlayan yeni bir uluslararası siyasi ve ekonomik düzen tesis etmekte ve uluslararası alanda hukukun üstünlüğünü ve demokratikleşmesini desteklemektedir. Afrika’ya ait ürünlerin Çin pazarına girmesini kolaylaştırmak için aktif tedbirler almış, ikili ticareti geliştirmiş, ticaret yapısını kendi ekonomisine uygun hale getirmiştir.

Bu sebeple Çin’e mal ihraç etmek için Afrika’daki en az gelişmiş ülkelerin bazılarına çeşitli teşvikler sağlamıştır. Her iki tarafta “Çin-Afrika Ortak Ticaret ve Sanayi Odası” kurulmasına destek olmuştur. Ayrıca tarımsal konularda da çeşitli işbirlikleri mevcut olmakla birlikte Çin tarımı desteklemek adına hem mali hem de teknik anlamda yardım etmiştir.

Sosyal alanda ise;

  • İnsan kaynaklarının geliştirilmesi ve eğitim işbirliği,
  • Bilim ve teknoloji işbirliği,
  • Kültürel değişim,
  • Tıbbi ve sağlık işbirliği,
  • Haber işbirliği,
  • Afet azaltma, afet yardımı ve insani yardım,
  • Çevre koruma işbirliği gibi konularda Çin Afrika’ya yardım sağlamaktadır.

Çin-Afrika İlişkileri’ne ABD’nin Bakışı

Çin’in Afrika kıtasında giderek artan varlığı uluslararası arenayı endişeye sürüklemektedir. Bilhassa ABD açısından. ABD, Çin- Afrika ilişkileri önceleri tehdit olarak algılanmamıştır. Fakat son yıllarda Çin’in geliştirdiği Çin-Afrika İşbirliği formu ile kıtadaki ekonomik ve siyasi ilişkilerini hızla artırmaya başlamış ve bu süreçten itibaren ABD Çin’i tehdit olarak algılamaya başlamıştır.

ABD bu çerçevede 2007 yılında kurduğu AFRİCOM’u(ABD Afrika Komutanlığı) kurmuş, AFRİCOM’un temel görevlerinden biri Çin’in artan nüfuzuna karşılık vermesi olmuştur.
Son dönemlerde ise Çin’in Afrika’daki kalkınma projeleri Çin’in küresel amaçları karşısında kalkınma finansmanını güçlendirmek isteyen Amerika için önemli bir endişe kaynağı olmuştur. ABD Afrikalı ortaklarını seçme konusunda daha dikkatli olacakları hususunda açıklama yapmıştır.

Sonuç Olarak;

21. Yüzyılın yükselen gücü Çin, gün geçtikçe artan enerji açığını, ne pahasına olursa olsun gidermek zorunda olduğu için Afrika’ya yoğun ilgi göstermektedir. Çin, Afrika politikasında iç meselelere karışmama prensibi, karşılıklı fayda ilkesine göre hareket etmesi, Afrika’nın Çin’e ılımlı yaklaşmasını, ilişkilerinin pozitif yönde ilerlemesini kolaylaştırmıştır. İkili ilişkilerin gidişatı başta ABD olmak üzere tüm dünya ülkeleri tarafından hem merakla takip edilmekte hem de çeşitli boyutlarıyla eleştirmektedir.

KAYNAKÇA

https://thediplomat.com/2016/06/understanding-china-africa-relations/

Bir Ülke-Bir Kıta İlişkileri: Çin-Afrika Örneği- İbrahim ARSLAN- Yönetim Bilimleri Dergisi/Journal of Administrative Sciences -Cilt / Volume: 16, Sayı / N: 31, ss. / pp.: 125-142, 2018

https://www.amerikaninsesi.com/a/bolton-abd-%C3%A7in-ve-rusya-n%C4%B1n-afrika-daki-etkisine-kar%C5%9F%C4%B1-koyacak-/4699617.htm

https://www.aa.com.tr/tr/analiz-haber/afrikada-cin-in-yukselisi-ve-stratejik-hedefleri/1240987

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here