Çin’de yılın başında ortaya çıkan Korona virüsünün kısa zamanda önce Avrupa’yı sonra da ABD’yi etkisine alması küresel ekonomide 2008 yılında yaşanan krizi geçen benzeri görülmemiş bir dalga yarattı. Seksenden fazla ülke sınırlarını vakaların olduğu ülkelere kapatırken işyerlerinin birçoğuna faaliyetlerini durdurma, yaklaşık 3 milyar insana da karantina zorunluluğu getirdi.
Virüsün dünya genelinde hızlı yayılması ekonomik faaliyetlerde ciddi bir daralmaya yol açtı. Değişen tüketici davranışları, alım konusunda kesintiden zarar gören firmalar ve talebin aniden durması ekonomiler üzerinde çok büyük hasarlar yarattı.
Bu kapsamda pandemi 1929 Ekonomik Buhran’ından bu yana görülmüş en büyük ekonomik krize sebep olurken, IMF başta olmak üzere uluslararası kuruluşlar dünya ekonomisinin negatif büyüme yoluna girdiğini ilan etti. Bu sebeple uluslararası kuruluşlar ihtiyaç duyan ülkelere kredi ve mali yardım sağlamak amacıyla gerekli girişimlerde bulundu.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 1

Virüs ilk olarak Çin’in Hubey eyaletine bağlı Vuhan kentinde 12 Aralık’ta tespit edilmişti. Vuhan Belediyesi Sağlık Komisyonu, 31 Aralık’ta kentteki Huanan Deniz Ürünleri Pazarı ile teması bulunan 27 kişide daha bu virüsün görüldüğünü açıklamış, 7 Ocak’ta Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın SARS olmadığını fakat yeni tip bir hastalıktan kaynaklandığını açıklamış, Çinli bilim insanları da 9 Ocak’ta söz konusu hastalığı yeni tip “virüs” olarak tanımlamıştı.
Vuhan yerel hükümeti, 11 Ocak’ta virüsün salgına dönüştüğünü açıklamış ve ilk can kaybı yaşanmıştı. Bilim insanları, virüsün SARS’a yüzde 80 benzerlik gösterdiğini belirtmişlerdi. Çin dışında ilk vaka Tayland’da görülmüş, ardından Güney Kore, ABD, Avustralya gibi ülkeler salgını izlemişti. Ortadoğu’da ilk vaka Birleşik Arap Emirlikleri’nde, Afrika’da ilk olarak Mısır’da görülmüştü. Türkiye’de ise ilk vaka 11 Mart’ta tespit edilmişti.
Koronavirüs Avrupa’da
AB’de de ilk olarak İtalya’da başlamış ve pandeminin merkezi olmuştur. Daha sonra Avrupa kıtasında İspanya, Fransa, İngiltere ve Almanya gibi ülkelere sıçramıştır. İtalya ve İspanya’nın pandemi ile ilgili yardım taleplerine diğer Avrupa Birliği ülkeleri kayıtsız kalmışlar, İtalya hükümeti ve halkı kendilerine desteğin olmaması ve çok geç kalınmasından dolayı hayal kırıklığına uğramışlardı. Almanya’nın da ilk başta çok sıkı tedbirler almaması, Birliğin hızlı bir şekilde tepki verememesinde etkili olmuştu.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 2

İtalya’nın AB kurumlarından istediği yardımlara yanıt bulamaması, Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde’ın virüsten zarar gören ülkelere yardım yapılmayacağını açıklaması, sadece üye ülke liderlerinin değil, kamuoylarının da hafızasında olumsuz etki oluşturmuştur. İtalya’ya maske, eldiven ve diğer sağlık ekipmanlarının Çin, Küba ve Rusya’dan gelmesi de AB’ye karşı tepkilerin daha da büyümesine yol açmış, İtalyan sosyal medya kullanıcıları AB bayrağını yaktıkları görüntüleri paylaşmışlardı.
Birlik virüsün İtalya’da ortaya çıkmasından ancak bir buçuk ay sonra, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen başkanlığında yapılan toplantıda, salgına ve salgın sonrasına ilişkin alınacak önlemleri açıklayabilmişti.
AB yaşadığı bu krizle hem ekonomik olarak hem de etik değerler açısından sarsılmıştı. Ayrıca, AB’nin bu süreçten başka uğraştığı birçok konu vardı: Mülteci krizi, neredeyse tüm üye ülkelerde yükselişte olan aşırı sağ akımlar ve 2008 ekonomik krizinin ve bir anlamda onun yol açtığı sonuçlardan biri olan Brexit meselesinin doğuracağı yeni sıkıntılar. Tam bu dönemde, insanlığın vebadan beri karşılaştığı en büyük salgın olan Kovid-19 süresince yaşananların, Birliğin bütünleşmesini iyice çıkmaza sokması mümkün görünmekte.
Korona virüs sebebiyle alınan karantina kararlarından dolayı piyasa hareketlerinin durması sebebiyle 1929’da yaşanan ekonomik krizden çok daha yıkıcı bir krizin ülkeleri beklediği de ifade edilmişti. ABD, İtalya, İspanya, Fransa gibi ülkelerde işsizliğin arttığı ve işsizlik başvurularının her geçen gün yükseldiği haberleri gelmekteydi. Ayrıca borç krizi içerisinde olan bu ülkelerin Korona virüs sonrası ekonomik krizden çok daha olumsuz etkilenecekleri de açıkça ortada.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 3

Salgına karşı alınan ve üretimin, insan ve mal ticaretinin yavaşlamasına yol açan tedbirler ister istemez ciddi bir ekonomik krizi tetiklemiştir. Ekonomik olarak büyük hasarlar alan AB, ticaretinin %75’ine deniz yoluyla ulaşmaktaydı. AB kendi içerisinde de ticaretin %30’unu deniz yoluyla yapmaktaydı. Ayrıca bu ada devletler için daha da kritik durumda.
Korona virüsle mücadelede iş birliğine ve birlik ruhuna yönelik hayal kırıklığı yaşayan çeşitli AB ülkelerinin ulusal kabiliyetlerini artırma yoluna gitme ihtimalleri yüksektir. Ülkelerin tamamı krizle mücadele esnasında hızlı karar alma kabiliyeti ve iletişimin oldukça önemli olduğunu görmüştür. Sorun küresel olmasına rağmen AB ülkeleri de virüsle mücadele konusunda ilk etapta sadece ulusal adımlar atmaktan, AB ilkelerini bir kenara koymaktan çekinmemiştir.
Bu kapsamda ülkeler Schengen anlaşmasını askıya alarak sınır kontrollerini yürürlüğe koymuş, maske ve solunum cihazlarına yönelik tek taraflı ihracat yasakları getirerek ortak iç pazarın yükümlülüklerini yerine getirmemiştir. AB ulus üstü bir yapılanma olmasına rağmen üye ülkelerin virüsle mücadelede ulusal çözüm yollarını izlemeleri ve farklı politikalar benimsemeleri kimi ülkeler açısından virüs sonrası dönemde izleri kolay silinmeyecek bir hayal kırıklığına sebep olabilir.
AB’nin Korona virüsle mücadelede beklenilen desteği ortaya koyamaması virüs sonrası ekonomilerin iyileşmesine dair etkili bir politika belirleyememesini beraberinde getirirse bu durumun memnuniyetsizliğin arttığı ülkelerde Brexit gibi yeni “exit” durumları da gündeme getirme ihtimali bulunmaktadır. Dünyada yeni tip korona virüs salgını ortaya çıkmadan önce Avrupa Birliği üye ülkelerinin birçoğunda AB’nin gerekliliğine ve bu gerekliliğin devamına kuşkuyla yaklaşan aşırı sağcı veya aşırı solcu popülist partilere olan toplumsal desteğin artması, birliğin geleceğine dair soru işaretleri doğurmuştu.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 4

Birleşik Krallık’ın oldukça sıkıntılı ve uzun geçen AB’den çıkma sürecinin tamamlanması da bu soru işaretlerini arttırmıştı. Avrupa’nın pandeminin merkezi hâline gelmesi ve başta İtalya ile İspanya’nın büyük hasar alması, salgın sonrası şekillenecek dünyada AB’nin rolünü düşünmeyi gerekli kılmış vaziyette.
Avrupa Birliği’nde Bütçe Değişikliği
AB Konseyi, COVID-19 krizi nedeniyle birliğin 2020 bütçesinde değişiklikler yapıldığını bildirmişti. Buna göre, acil sağlık hizmetlerini destekleyecek önemli ürünlerin stoklanması, geçici hastaneler kurulması ve hastaların sınır ötesi taşınması gibi işlemler için 2,7 milyar euro kaynak aktarıldı. Koruyucu giysi ve solunum cihazı gibi çeşitli tıbbi malzeme kapasitesinin artırılması için 300 milyon euro tahsis edildi.
Dış ülkelerdeki AB vatandaşlarının geri getirilmesi ve ortak biçimde koruyucu ekipman tedariki için 115 milyon euro ayrıldı. Ayrıca, sınır güvenliği ve mülteci kampları kurulması için Yunanistan’a 350 milyon euro, depremde zarar gören Arnavutluk’a da 100 milyon euro kaynak sağlandı. Böylece, AB’nin 2020 yılı bütçesinde ödenekler 172,2 milyar euro, harcamalar ise 155,2 milyar euro seviyesine çıkartıldı.
Avrupa Birliği ülkeleri, iptal edilen uçuşlar için yolculara para iadesi yapılmasını garanti eden yasanın geçici bir süreliğine askıya alınmasını da istemişti. Belçika, Bulgaristan, Kıbrıs, Çekya, Yunanistan, İrlanda, Letonya, Malta, Polonya ve Portekiz’in de aralarında bulunduğu 12 ülkenin bakanları, Avrupa Komisyonu’ndan iptal edilen uçuşlar için para iadesini öngören yasada geri adım atılmasını talep etmişler; Almanya, İspanya, Romanya ve Estonya da çağrıya destek veren ülkeler arasında yer almışlardı.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 5

Avrupa’da yasalar, bir uçuş iptal olduğunda yolculara para iadesi işleminin yapılmasını zorunlu kılıyordu. Ancak koronavirüs nedeniyle çok sayıda uçuşun iptal edilmesi, söz konusu yasanın askıya alınması için baskıyı artırmış durumda.
Covid-19 salgınının etkisinde seyahatlerin ve turizmin yeniden başlatılması da tartışılmakta. Birlik içinde ‘yeşil bölgeler’ olarak adlandırılan turizm koridorlarının kurulmasına ilişkin tartışmalara, salgını en ağır yaşayan İtalya’dan tepki geldi. Önerilen ‘turizm koridorları’ Covid-19 salgınının düşük olduğu ülkelerin veya bölgelerin, tüm sınırlar açılıncaya kadar kendi aralarına turizm faaliyetlerinde bulunmasına olanak tanımayı hedeflemekte.
Konuyla ilgili olarak açıklama yapan İtalya Başbakanı Avrupa Birliği içinde ayrıcalıklı turizm koridorları oluşturacak ikili anlaşmaları kabul etmediklerini belirtti. Turizmin ikili anlaşmalarla şartlandırılamayacağını kaydeden İtalyan Başbakan, ”Buna izin vermeyeceğiz. Ya da Avrupa Birliği’nin dışında kalacağız. İtalya ekonomisinin yüzde 13’ünü turizm oluşturuyor.” diye konuştu.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 6

Sonuç Olarak;
Avrupa Birliği’nde birkaç haftada 1 milyon kişi işsiz kaldı. İspanya’da sadece Mart ayında işsiz kalanların sayısı 300 binden fazlaydı. Kurulma sebebi işsizlikle mücadele olan bu topluluğun şu an bu hale gelmiş olması akılda bununla nasıl mücadele edeceğine dair soru işaretleri bırakmakta. Şimdiye kadar birçok krizle mücadele etmesi (ekonomik kriz, mülteci krizi, Brexit süreci vs. ) ve bunların üstesinden gelmesi aslında bu krizi de atlatacağını düşündürebilir. Ama bunun sonucunun nasıl olacağını şu an için zaman gösterecek.
AB tarihi gelişimi boyunca krizleri aşarken bunları hep bütünleşmeyi ilerletmek için fırsata dönüştürmeyi başarmıştı. Bu yüzden AB bu krizden zayıflayarak da çıkabilir, güçlenerek de. Krizden güçlenerek çıkması için AB içi dayanışmanın sağlanması, iç pazardaki serbest dolaşım gibi kuralların korunması ve özellikle zor durumdaki üye devletlerin desteklenmesi gerekmekte.
Aksi takdirde, AB bugüne kadarki kazanımlarını da kaybederek, bütünleşme sürecinde geriye düşme tehlikesi ile karşı karşıya kalabilir. Özellikle sağlık ekipmanlarının AB içinde ulaşımının sağlanması ve tıbbi destek bağlantılarının oluşturulmasının yanında, ekonomik durgunluğa karşı işletmelerin desteklenmesi, çalışanların işleri ve kazançlarının korunması için mali desteklerin AB çapında koordine edilmesi gerekmektedir.

Pandemi Sonrası AB Nasıl Şekillenecek ? 7

KAYNAKÇA

1)https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/03/17/conclusions-by-the-president-of-the-european-council-following-the-video-conference-with-members-of-the-european-council-on-covid-19/

2) https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_476

3) https://bulten.ikv.org.tr/?ust_id=9801&lng=tr

4) https://www.avrupa.info.tr/en/coronavirus-crisis

5) https://www.iai.it/sites/default/files/iaicom2009.pdf

6)https://foreignpolicy.com/

7) https://euobserver.com/coronavirus/147865

8) https://www.euronews.com/2020/05/11/europe-warned-of-second-waves-of-covid-19

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here