2013’de Ukrayna’da başlayan iç savaş ve akabinde Rusya’nın 2014’de Kırım’ı ilhak etmesiyle ABD ve AB tarafından bir dizi yaptırımla karşılaşan Rusya enerji kaynakları transferini Ukrayna yerine farklı ülkeler ile gerçekleştirmeye karar vermiş, Ukrayna AB üyesi Bulgaristan yerine Türkiye’yi alternatif ülke olarak seçmiştir.

Türk akımı projesi, Rusya’dan başlayıp Karadeniz üzerinden Türkiye’ye gaz taşınması ve geriye kalan doğalgazın Türkiye’den yola çıkarak Yunanistan ve Makedonya üzerinden Avrupa’ya taşınması için inşa edilen ve Ukrayna’yı bu rota ile baypas eden projenin adıdır.

Bir ağaç benzetmesinden yola çıkarak Türk akım projesinin kaynak, transit ve hedef ülkelerini inceleyebiliriz.

Türk Akımı Stratejisi

Türk Akımının kaynağı ve ana gaz tedarikçisi olan Rusya kök ülkedir. Rusya’dan başlayıp ve Karadeniz üzerinden yılda 15.75 milyar metreküp doğalgaz pompalanacak olan transit ülke Türkiye ve Türkiye’den gazı alıp Avrupa ülkelerine taşıyacak olan Yunanistan ve Makedonya ise Gövde ülkelerdir.

Enerji arzında çeşitlilik yaratacak olan Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkeleri ise Dal ülkelerdir. Türkiye için 2014 yılında temelleri atılan Türk Akımı projesi bir fırsat olmuştur. Bu çalışmanın hipotezi, Türk akımı projesi Rusya (kök ülke) ekonomisine olduğu kadar başta Türkiye (gövde ülke) ve diğer transit ülkeler dahil Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkelerine (dal ülke) birçok alanda yarar sağlayacaktır.

Bu hipotezin desteklemesi amacıyla Türk Akımı projesi üzerinde yapılan işbirliği girişimleri oyun kuramı bağlamında analiz edilecektir. Bu doğrultuda tarafların işbirliği yapma veya vazgeçmeye yönelik karar almaları neticesinde ortaya çıkacak senaryolar ve sonuçlar değerlendirilecektir.

Oyun Kuramı ve Türk Akımı Projesi

Oyun teorisi, sonucu iki yada daha fazla karar vericinin tercihine bağlı olan durumlarda tarafların karşılaşabileceği durumları incelemeye dayalıdır. Bu teoride oyuncuların kendi çıkarlarını maksimize edecek en iyi seçeneği tercih edeceği varsayılır.

Enerji ve Birçok Alanda Kar Elde Etme

Hem Gövde ülkeler hem de Kök ülkeler Türk akımı projesi üzerinde anlaşmaya varır ve daha sonra projenin yürütülmesine askıya alınmasına veya iptal edilmesine neden olabilecek durumları bertaraf etme konusunda bir hareket ederlerse projeye taraf tüm ülkeler bu senaryoda en fazla yarara sahip olacaklardır. Türkiye, Doğu-Batı enerji hattı haline gelecek ve Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkeleri için güvenli bir enerji hattı rolü oynayacaktır.

Yunanistan bu proje ile ekonomik olarak gelişecek ve enerji dünyasında daha iyi bir konuma yükselecektir. Türk akımı Yunanistan’a aşırı yüksek miktardaki borçlarını ödeme imkanı sunuyor. Daha somut şekilde Türk akımının Yunanistan ekonomisine potansiyel katkıları yatırımda, finans kaynaklarında ve yeni iş alanları açmada artış olarak yansıyacaktır.

Rusya ise Avrupa ülkelerine enerji aktaran boru hatlarının bulunduğu Ukrayna’ya Avrupa ülkeleri tarafından gösterilen rağbeti ve bağımlılığı azaltacak, Avrupa ülkeleriyle yakınlaşıp ortak geçmiş, tarih, din ve kültür mirasına sahip ve bir türlü Batı ile yakınlaşmasını hazmedemediği Ukrayna’yı uzaklaştıracaktır.

Kök Ülke İçin Hayal Kırıklığı

Türk akımı projesi, Rusya’nın isteğine rağmen gövde ve dal ülkeler tarafından askıya alınır veya iptal edilirse bu durum Rus ekonomisisni ve enerji hegemonluğunu olumsuz etkileyecektir. Rusya, Türk akımı projesinin askıya alınması veya işlevsiz olması halinde kendisine doğal kaynakları ile bağladığı ülkeleri ve özellikle Avrupa ülkelerini kendisine bağımlı hale getiremeyecek ve o ülkeleri kendi kıskacında sıkıştıramayacaktır.

Projesi başarısız olan Rusya’nın prestiji zedelenecek ve bu zedeleniş Avrupa ülkelerine alternatif enerji projeleri üretme şansını verecektir.

Kar Elde Edememe

Türk akımı projesinin, her iki tarafın işbirliği yapmasına engel olabilecek olay, durum veya krizlerle karşılaşması sonucunda askıya alınması veya iptal edilmesi Kök, Gövde ve Dal ülkelerin ekonomilerini, enerji politikalarını, Rusya ve gövde-dal ülkeler arasındaki ilişkileri olumsuz etkiyecek. Türkiye kendisine prestij kazandıracak Doğu-Batı enerji hattı rolünü kaybedecektir.

Türk akımı ile ihtiyacı olduğu gazı tedarik edemeyeceği için bu durum Türkiye’yi, İran gibi diğer doğalgaz ihracatçısı ülkelere yönlendirebilir. Onlara daha bağımlı hale getirebilir. Diğer gövde ve dal ülkeler güvenli enerji güzergahları oluşturma şansını kaybedecek, daha da ötesi enerji arz güvenliğini sağlama alma alternatifini sağlayan ülkeyle işbirliği fırsatını değerlendirememenin faturasıyla karşı karşıya kalacaklardır.

Gövde ve Dal Ülkeler İçin Hayal Kırıklığı

Rus çıkarlarının zarar görmesi veya herhangi bir kriz durumu neticesinde Rusya’nın Türk akımı projesini iptal etmesi veya askıya alma kararı doğrultusunda Rusya enerji konusunda işbirliği yapmayacak ve bu durum gövde ve dal ülkelerini olumsuz etkileyecektir. Türkiye’nin sahip olduğu enerji hattı rolü başka proje kapsamında farklı bir ülkenin olacaktır ve amaçladığı enerji merkezi olma hayali sekteye uğrayacaktır.

Türk akımıyla Rusya’daki dev doğalgaz rezervleri Türkiye’nin dağıtım şebekesine bağlanacak ve Türkiye’den Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkelerine dağıtım sağlanacaktı. Bu aşamada Türkiye kilit ülke olacak ve bu rol AB-Türkiye ilişkilerini olumlu etkileyecektir. Ancak bu senaryonun gerçekleşmesi durumunda ilişkilere değişiklik katacak bir durum söz konusu olmayacaktır.

Sonuç Olarak;

Oyuncuların kendileri için en rasyonel kararı seçmesi esas olan oyun kuramında Rusya, Türkiye ve diğer gövde ülkeleri için en rasyonel karar işbirliği yapmaktır. Bu işbirliği yukarıda da incelendiği gibi sayısız faydalar sağlayacaktır. Bu projenin Türk-Rus ilişkilerini geliştirdiği kadar her iki ülkeye ekonomik getirileri vardır.

Bu söz konusu işbirliğini ve meyvesi olan Türk akımını zedeleyecek gelişmelerin yaşanmaması için bu projeye dahil tüm ülkeler karşılıklı bağımlılık çerçevesinde hareket ederek diplomasiyi ve diplomatik araçları ilke olarak kabul etmelidir.

                                                                                              Melisa ARSLAN
KAYNAKÇA

Ankasam İnfografik: Türk Akım Projesi, ANKASAM ANKARA, 19.11.2018, https://ankasam.org/turkakim-projesi/ Erişim Tarihi: 27.11.2018.

Birdişli, F. (2017). Teori ve Pratikte Uluslararası Güvenlik, Ankara: Seçkin Yayınevi.

İstanbul’daki Türk Akımı töreninde konuşan Putin: Projeye adını Erdoğan verdi, SPUTNİK TÜRKİYE, 19.11.2018, https://tr.sputniknews.com/turkiye/201811191036214620-putin-erdogan-turk-akimi-toren-istanbul/ Erişim Tarihi:25.11.2018.

Karagöl, E.T., Ateş, A.A., Kızılkaya, M., Kaya, S., (2016) Türkiye’nin Enerjide Merkez Ülke Olma Arayışı, SETA, Ankara, s.s: 24

Türk Akımı Projesi Nedir? NTV, 11.10.2016, https://www.ntv.com.tr/ekonomi/turk-akimi-projesi-nedir,6SPX69lWSkaL6pBjj9F3EA Erişim Tarihi: 18.11.2018.

Yılmaz, S. (2017). Doğal Kaynak Milliyetçiliği Bağlamında Rusya-Avrupa Birliği İlişkilerinde Bir Dış Politika Aracı Olarak Enerji. Turan ve Özkural Köroğlu (Ed.), Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kuramları ve Sorunları (ss. 105-125). İngiltere:Transnational Press London.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here