Ukrayna’nın Rusya tarafından işgal edilmesi, egemenlik ve toprak bütünlüğünün açıkça ihlali olarak görülmelidir. Yaşanan savaş askerî araştırmacılara da güncel bir deneyim sunmaktadır, bu deneyimden yola çıkarak analiz, değerlendirme ve savaşın doğasını anlamaya yönelik çıkarımlarda bulanabiliriz.

İLYAS ER / Yakınçağ Tarihi Bilim Uzmanı


Kentsel Savaş (Urban Warfare), meskûn mahal operasyonlarının taktiksel zorluklarını, askeri gücün manevra kabiliyetini, lojistik ve ikmal faaliyetlerini, operasyonel birimin yetkinliği gibi soruları beraberinde getirmektedir. Özel harbin alt dalı olan gayrinizami harbin kavram ve teorilerini içerisinde açıklanabilecek “şehir savaşları” kaçınılmaz olarak gelecekte karşılaşacağımız bir savaş türü olarak değerlendirilmektedir. Şehirler doğası gereği siyasi, ekonomik ve sembolik değere sahiptir; bu nedenle düşman bir oluşum sosyal bütünlüğü ve ulusal iradeyi azaltmak veya ortadan kaldırmak için, Kiev örneğinde görüldüğü gibi, şehirleri hedef alabilir. Kentsel Savaş, savunma durumunda olan tarafa ciddi avantajlar sağlamaktadır. Şehirdeki yapılar, askerî açıdan daha zayıf olan tarafa bir sığınak sağlayabilir ve düşman unsurun gözetleme, keşif gibi istihbarat faaliyetleri bu yolla engellenebilir. Öte yandan meskûn mahal, bazı araştırmacılar tarafından zorluklarından dolayı savaşın gerçekleşmemesi gereken bir yer olarak değerlendirilmektedir. Çünkü bina bina, sokak sokak süren çatışmalar askerî birlikler için oldukça yıpratıcı olabilir.


İstihbarat Üzerinden Rusya’nın Ukrayna İşgalini Okumak 9


 

Rus ordusu, Ukrayna’nın başkenti Kiev’e saldırmaktadır. Ukrayna ordusu, gönüllü siviller ile beraber savunma faaliyeti icra etmektedirler. Ukrayna tarafı için şehir savaşından kaçınmak bir seçenek olarak görülmemektedir, Rusya için ise bunu ilerleyen süreçlerde zaman gösterecektir. Rusya’nın şimdilik harekâtının ana hedefinin şehirler olduğu açıkça görülmektedir. Ukrayna gibi, SSCB nüfusundan çıkmış ülkelerin RF’nun askerî gücü karşısında etkinliğinin az olduğu bilinmektedir. Diplomasi kanallarının kapandığı durumlarda daha az olan bu askerî gücü desteklemek ve arttırmak amacıyla askerî olmayan, paramiliter yapıları ve gönüllü sivilleri
kullanmaktan başka seçenek de kalmamaktadır. Ukrayna gibi tehdit altındaki pek çok ülke bunu yapmaktadır: Estonya, Letonya, Litvanya, Finlandiya, İsveç ve Norveç. Gayrinizami harp yöntem ve taktikleri ile düzensiz birliklerle ülke savunması yapabilmek daha olası gözükmektedir. Ancak bu demek değildir ki “konvansiyonel birliklerin varlığına ihtiyaç yoktur ve kaldırılmaları gerekir” aksine daimî olarak az da olsa konvansiyonel birlik bulundurmak caydırıcılık açısından önemlidir. Ukrayna’da bugün işgale karşı başarılı bir direnişin gösterildiği askerî çevrelerce kabul edilmektedir. Ordunun stratejik noktalarda direniş göstermesi ve sivil unsurların molotof kokteyli ve diğer engelleyici yollarla Rus kuvvetlerinin lojistik ve ikmal faaliyetlerini baltaladığı
görülebilir.


İstihbarat Üzerinden Rusya’nın Ukrayna İşgalini Okumak 10


RF, Ukrayna’da tıpkı ABD’nin Vietnam’da ve Afganistan’da karşılaştığı gibi bir durumla karşı karşıya gözükmektedir. Bu durum aslında sınırlı bir alanı kontrol ediyorken tüm bir bölgeyi kontrol altında tutuyor sanmanın verdiği bir yanılsamadır. Asimetrik faktörleri göz ardı eden bu yanılsama Ukrayna nizami birlikleri ile
gayrinizami birimlerine avantaj sağlamaktadır. Sivil direnişin etkin olduğu Ukrayna’da Eski Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroshenko ve Kiev Belediye Başkanı Vitali Klitschko’nun sivil direnişe destek verdiği görüntüleri önemlidir. Ukrayna hükümeti aynı zamanda halka silah dağıtımında da bulunmaktadır. Ayaklanma (Insurgency)
meydana getirebilmek ve direniş gösterebilmek adına yapılan bu uygulama aşırı sağ (neo-Nazi) grupları gibi unsurları da silahlandırmak demektir ki bu durum ilerleyen süreçte problem teşkil edebilir.

Rusya Federasyonu, dünya üzerinde en etkili silahlı kuvvetlere sahip ülkelerden biridir. İstihbarat, askeri istihbarat, siber istihbarat, enformasyon/dezenformasyon gibi alanlarda da etkin gücü bulunmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda bu yeteneklerini Suriye’de de kullanmıştır ve şu an Ukrayna işgalinde de kullanmaktadır. İstihbaratın (intelligence) amacı, düşman bir devleti ya da devlet dışı silahlı örgütlerin (armed non-state actors) faaliyetleri hakkında bilgi sahibi olmanın yanı sıra tehdit oluşturabilecek her türlü yapıyı inceleyip önleyici tedbir almaktır. İstihbarata karşı koyma (counter-intelligence) ise yukarıda sayılan düşman/tehdit unsurlarını işlevsiz kılmak ya da yanıltmak için kullanılan terimdir. Her istihbarat servisi Açık Kaynak İstihbaratı (Open Source İntelligence/OSINT) kullanır, açık kaynak istihbaratının araçları arasında haberler, sosyal medya, kamuya açık kaynaklar bulunmaktadır. Açık kaynakların yanı sıra gizli kaynaklardan elde edilen bilgiler toplanıp işlenerek istihbarat oluşturulur. Tüm bu verileri işlemek için artık servisler yapay zekâ kullanmaktadırlar ve RF sistemlerine yapay zekayı eklemlendirmiştir.


 

İstihbarat Üzerinden Rusya’nın Ukrayna İşgalini Okumak 11


İstihbarat servislerinin hangi bilgiye sahip olduklarını tam olarak bilmek imkansızdır, ancak bilgilere nasıl eriştikleri hakkında birkaç yol sıralanabilir: açık kaynaklar, casus uydular, insan istihbaratı (human intelligence/ HUMINT) gibi. İstihbarat, savaşları önlemeye yardımcı olabilmektedir aynı zamanda savaşları kazanmaya da yardım eder. Başarısız istihbarat faaliyetleri çabuk ortaya çıkarken, başarılı faaliyetlerini fark etmek uzun bir süreç alabilir.

Enformasyon ve dezenformasyon kullanılarak meydana gelen durum bilgi savaşı (Information Warfare) olarak da adlandırılmaktadır. Bilgi savaşı, sosyal medya ve geleneksel medya araçlarını kullanarak müttefik olabilecek tarafları ikna etmek, sempati uyandırmak ve aynı zamanda düşman unsurda güvensizlik, belirsizlik yaratmak için kullanılmaktadır. RF, bilgi savaşını Ukrayna üzerinde etkin bir şekilde 2014’de kullanmış ve günümüzde de kullanmaktadır. RF’nin Ukrayna’ya ait bazı toprakları “özgürleştirdiği” iddia etmesi ve “barış operasyonu” olarak isimlendirmesi dezenformasyona örnek gösterilebilir.

Savaşın bir diğer türü olan Siber Savaş (Cyber Warfare), düşmanın bilgisayar sitemlerine sızmayı ve kullanılamaz hale getirmeyi hedeflemektedir. Web sitelerine erişimi engellemek, verileri çalmak veya yok etmek, kritik altyapıların işleyişi bozmak gibi amaçlar içermektedir. 23 Şubat 2022 tarihinde CIA ve MI6 tarafından, RF merkezli siber saldırıların Ukrayna’yı hedeflediği tespit edilmiştir. Bu tarihten çok daha öncesinde de benzer saldırıların gerçekleştiği tespit edilmiştir. Mevcut durumda Ukrayna’yı siber saldırılardan korumak için Avrupa Birliği’nin siber güvenlik uzmanları ile müdahalede bulunmuştur.

Elektronik Savaş (Electronic Warfare/EW), düşman unsurun iletişim ağlarını ve radar sistemlerini hedef almaktadır. Radyo sinyallerini engellemek, navigasyonu bozmak ve bilgisayar devrelerini yok etmeyi amaçlamaktadır. RF, Ukrayna’da uydulardan sinyal alınmasına müdahale etmiştir, bu sistemler iletişimi engellemekte ve dronların kontrolünü bozabilmektedir.

Meydana gelen işgalde, CIA’in raporları göze çarpmaktadır. ABD istihbaratına göre Putin, Ocak 2022’ye kadar net bir şekilde işgal kararını almadığı aktarılmaktadır. Ancak medya araçlarından takip edilebildiği ölçüde Şubat ayında bu işgal kararının alındığına şüphe duyulmamıştır. ABD Başkanı Joe Biden tarafından alınan karar ile RF’nin Ukrayna işgali kararı kamuoyuyla paylaşıldı. Bu durum bir tür bilgi savaşı olarak değerlendirilmektedir. Ek olarak Putin’in, Ukrayna’nın Donbas’taki sivillere saldırdığını iddia edip işgal için meşru zemin hazırlayacağını da aktarmıştır. Bu durum istihbaratın önleyici bir güç olarak kullanıma iyi bir örnek oluşturmaktadır. Yapılan değerlendirmelerde Rus hükümetinin savaşa hazır olmadığına dair önemli kanıtlar vardır, Kremlin’den Andrey Kortunov (RIAC/ Rusya Uluslarası İlişkiler Konseyi Başkanı)’un “askeri bir operasyonun mümkün olmadığını düşünüyordum, şok oldum.” İfadelerine yer verdiği Sky News röportajından da anlaşılmaktadır. Ortaya çıkan bu durum araştırmacıların, RF’nin siloviki (güvenlik, istihbarat ve askeri alanlarında geçmişe sahip elit üst düzey bir insan kadrosu) tarafından yönetildiğine dair ciddi şüphelerini desteklemektedir.


İstihbarat Üzerinden Rusya’nın Ukrayna İşgalini Okumak 12


CIA’nin aktarımlarına göre, Putin’i doğrudan izlemekten ziyade Rus ordusunun askerî faaliyetlerini gözetlemek daha etkin bir istihbarat sağlamıştır. Ukrayna sınırına taşınan çok sayıdaki asker ve teçhizatın tespiti bunda etkili olmuştur. Ukrayna istihbaratı, CIA ile ortak çalışarak şimdiye kadar iyi faaliyet yürüttüğü söylenebilir. RF’nin Ukrayna işgali esnasında FSB (Rus İç İstihbaratı) üzerine çeşitli hamleler yaptığı da ayrıca kayıtlara geçmiştir. FSB’nin üst düzey yöneticilerinden birinin ev hapsine alındığı medyaya yansımıştır. Bu ev hapsinin nedenleri olarak istihbarat faaliyetleri için ayrılan fonların zimmete geçirilmesi ve eksik/yanlış istihbarat sağlama olarak aktarılmıştır.

Aynı zamanda ABD istihbarat topluluğunun yayınladığı raporlarda Rusya’nın Çin’den askeri yardım talep ettiği iddia edilmektedir. Bu yardım talebi Rusya ve Çin tarafından yalanlanmıştır. Yaşanan son gelişmelerde Ukrayna askeri istihbaratı, 14 Mart 2022’de Rus kuvvetlerinin tahkimatlar inşa etmek ve koruma sağlamak için Ukraynalı insanların tarım makinelerine, binalarına el koyduğunu aktarmıştır. Rus güçlerinin Ukrayna halkını, kendilerine yardım etmeye zorladıkları da ifade edilmiştir. Kherson, Berdyansk ve Melitopol’de Rus güçlerinin aktivistleri, gazetecileri ve işgale direnen sivil insanları kaçırdığı da paylaşılmıştır.


KAYNAKÇA

Andrea PETERSON, “Ukraine’s İnternet Infrastructure Struggles as Russian Invasion Continues”, Erişim Adresi: https://therecord.media/ukraines-internetinfrastructure-struggles-as-russian-invasion-continues

Andrei SOLDATOV, “Inside Vladimir Putin’s Shadowy Army of Global Spies”, Erişim Adresi: https://www.thedailybeast.com/inside-vladimir-putins-shadowyarmy-of-global-spies

Andrew MİLBURN, “Checking Putin: How to Counter Russia in Ukraine”, Erişim Adresi: https://mwi.usma.edu/checking-putin-how-to-counter-russia-in-ukraine

Dailymail News, “Putin has placed the head of the FSB’s foreign intelligence branch under house arrest because he is furious at security services for failing to warn him’ that Ukraine could fiercely resist invasion”, Erişim Adresi:
https://www.dailymail.co.uk/news/article-10603045/Putin-places-head-FSBs-foreignintelligence-branch-house-arrest.html

James RİSEN, “U.S. Intelligence Says Putin Made a Last-Minute Decision to Invade Ukraine”, Erişim Adresi: https://theintercept.com/2022/03/11/russia-putinukraine-invasion-us-intelligence

Justin PELLETIER, “Intelligence, Information Warfare, Cyber Warfare, Electronic Warfare- What They are and How Russia is Using Them in Ukranie”, Erişim Adresi: https://theconversation.com/intelligence-information-warfare-cyber-warfareelectronic-warfare-what-they-are-and-how-russia-is-using-them-in-ukraine177899?utm_source=twitter&utm_medium=bylinetwitterbutton

John AMBLE, “The Two Debates in Military Circles the War in Ukraine could Help Settle”, Erişim Adresi: https://mwi.usma.edu/the-two-debates-in-military-circlesthe-war-in-ukraine-could-help-settle

Ian LINDEN, “The Good Spying Guide, from Stalin to Putin”, Erişim Adresi: https://www.thearticle.com/the-good-spying-guide-from-stalin-to-putin Irina

BOROGAN ve Andrei SOLDATOV, “Putin Places Spies Under House Arrest”, Erişim Adresi: https://cepa.org/putin-places-spies-under-house-arrest

Mason CLARK, George BARROS ve Kateryna STEPANENKO, “Russian Offensive Campaign Assessment, March 14”, Erişim Adresi:https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaignassessment-march-14

Thomas B. PEPİNSKY, “A Ukrainian Insurgency Will Be Long and Bloody” Erişim Adresi: ttps://mwi.usma.edu/a-ukrainian-insurgency-will-be-long-and-bloody


CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here