ABD Başkanı Donald Trump, 2015’te imzalanan anlaşma konusunda beklenen açıklamasını yaptı.

İran ‘la Bozulan Nükleer Anlaşmanın Ekonomik Sonuçları – Bitcoin

ABD’nin yaptırımları ve riyaldeki sert düşüş nedeniyle ekonomik krizin derinleşeceğini düşünen birçok İranlı, parasını yurt dışına çıkarmaya çalışıyor ve en sık kullandıkları yöntemlerden biri de Bitcoin

ABD’nin nükleer anlaşmadan çıkma ve yaptırımları yeniden uygulama kararı nedeniyle büyük endişe yaşayan İranlılar, parayı yurt dışına çıkarmak için Bitcoin’i giderek daha fazla kullanıyor.

Forbes’un haberine göre yaptırımlar nedeniyle Bitcoin son dönemde İranlılar arasında popüleritesini giderek artırıyor.

Venezuela gibi İran’ın da yaptırımların etkisini azaltmak için kendi kripto parasını çıkarabileceğini yazan Forbes, ülkede yerli kripto para seçeneğinin geçen yıldan bu yana tartışıldığına dikkat çekti. İran’ın en genç bakanı Azari Jahromi, geçen ay devlete ait Post Bank’ın kripto para konusunda incelemelerde bulunduğunu söylemişti.

Öte yandan ABD’nin vatandaşlarının Venezuela’nın kripto parası Petro’yu satın almasını yasaklaması, İran’ın benzer bir hamlede bulunmasını engelleyebilir. ABD’nin yasağı, uluslararası yatırımcıların Petro’ya ilgisini önemli ölçüde sınırlamış durumda.

“Yurt dışına para göndermenin tek yolu”

ABD’nin yaptırımları yeniden uygulamaya koymasının, İran’ın petrol ve diğer ürünlerdeki ihracatında sert düşüşe yol açması bekleniyor. Halihazırda riyalde yaşanan hızlı değer kaybına eşlik edecek bu durum, İran’da ekonomik krizi ciddi boyutlara taşıyabilir

İran hükümeti yaptırımları karşı kripto para planı üzerinde çalışırken birçok İranlı yaptırımlardan kaçmak için Bitcoin’i tercih ediyor. Forbes’a konuşan bir İranlı, birçok döviz bürosunun art arda kapanması, riyaldeki düşüş ve son olarak da yaptırım tehdidi nedeniyle Kuzey Amerika’da yaşayan oğluna ancak Bitcoin yoluyla para gönderebildiğini söylüyor.

İran yaptırımlar öncesinde döviz fiyatlarındaki sert dalgalanmalar üzerine, birçok döviz bürosunu kapatılıp döviz işlemi yapan yüzlerce kişi tutuklanmıştı. İran Merkez Bankası, ticari işletmelerin ABD doları kullanarak ithalat siparişi vermesini yasaklandığını açıklamıştı.
Riyalin dolara karşı değer kaybının önlenememesi üzerine İran, dolar kuru 42 bin riyale sabitlemiş, vatandaşların bankalar dışında tutabilecekleri döviz miktarına da sınır getirmişti.

(Alıntı – http://www.borsagundem.com/haber/iranda-yaptirimlara-care-bitcoin/1305017 )

1- Anlaşmada Neler Var?

İran’ın nükleer programına ilişkin ortak geniş çaplı girişim planı BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi olan; ABD, İngiltere, Çin, Rusya, Fransa ile AB ülkeleri (P5+1) arasında imzalanmıştı. Anlaşma, Tahran’ın nükleer programını sona erdirmesine karşılık olarak bu ülkeye uygulanan uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu.
Anlaşma ABD’nin bir önceki başkanı Barack Obama döneminde imzalanmıştı. Donald Trump’ın başkanlık görevine seçilmesinden sonra ise Trump, İran ile varılan nükleer anlaşmayı “utanç verici” olarak niteledi. Yeni ABD yönetimi anlaşmanın “yeteri kadar sert olmadığı” ve “İran’ın nükleer programını frenlemeye yetmeyeceği” gerekçesiyle anlaşmada değişiklik yapılmasını talep ediyordu.
ABD istihbarat birimleri anlaşmanın imzalandığı tarihte İran’ın üç ay kadar bir süre içinde nükleer silah üretiminde de kullanılabilecek yeteri miktarda uranyum üretebileceği tahmininde bulunmuşlardı.
İran ile varılan anlaşma güvenilir bir gözlem, onaylama ve denetleme sistemine sahipti. Sistemin uygulamasından Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) sorumluydu.
Atom Enerjisi Kurumu elindeki bu denetleme mekanizmaları sayesinde beyan edilmiş olan nükleer tesislerin, depoların ve sevk etiketlerinin kontrolünü yapabiliyordu.
Ayrıca Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu gizli bazı faaliyetlerde bulunulduğu kanaatine vardığında da, İran ile yapılan anlaşmanın ek protokolü uyarınca nükleer silah müfettişleri askeri tesisler de dahil olmak üzere istedikleri yerlere girip denetim yapabiliyorlardı.   
Resmi adı Ortak Kapsamlı Eylem Planı olan anlaşmaya göre İran uranyum zenginleştirdiği santrifüjleri azaltma taahhüdünde bulunuyor.
Anlaşma koşulları İran’ın uranyum zenginleştirmeyi büyük anlamda azaltması ve nükleer silah yapmaya yetecek düzeye çıkarmamasını öngörüyor.
Anlaşmadan sonra İran’ın Natanz ve Fordo tesislerindeki santrifüj sayısı azaltıldı ve tonlarca az zenginleştirilmiş uranyum Rusya’ya gönderildi.
     İran'la Bozulan Nükleer Anlaşmanın Sonuçları 9

2- İran Anlaşmayı Bozacak İşler Yaptı mı?

Anlaşmanın uygulanıp uygulanmadığını denetlemekle görevli Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), şimdiye kadar İran’ın anlaşmanın tüm koşullarına uyduğunu saptamıştı. Ancak geçtiğimiz günlerde İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, ele geçirdiklerini söylediği çok gizli belgelere dayanarak, İran’ın nükleer silah üretimini uluslararası toplumdan saklayarak gizli çalışmalar yaptığını öne sürdü. ABD Başkanı Donald Trump da bu iddialara destek verdi.

İran'la Bozulan Nükleer Anlaşmanın Sonuçları 10

3- Trump Açıklamasında Nelerden Bahsetti?

  • Bu anlaşmanın devamına izin verecek olursam Ortadoğu’da silahlanma yarışı kaçınılmaz olacaktır.
  • Nükleer anlaşma İran’ın bölgedeki amaçlarını engellemedi.
  • İran’ın nükleer programını bu çürümüş anlaşmayla engelleyemeyiz.
  • Bugün ABD’nin İran ile yaptığı anlaşmadan çekileceğini açıklıyorum. Başkanlık memorandumu imzalayacağım ve İran’a ekonomik yaptırımları yeniden getireceğiz.
  • ABD nükleer şantajla tehdit edilemez. ABD’ye ölüm diyen bir rejimin dünyadaki en ölümcül silahlara sahip olmasına izin veremeyiz.
  • İran terörün devlet sponsorudur. Hamas Hizbullah gibi örgütlere destek vermektedir.
  • İran rejimi uzun yıllardır kaos ve terörü finanse etmiş bunun için kendi halkının zenginliğini kullanmıştır.
  • 2015’te önceki yönetim bir imza attı. Teoride bu anlaşma ABD ve müttefiklerini koruyacaktı. Bu anlaşma İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine devam etmesini sağladı.
  • Bu anlaşma utanç vericidir, tek taraflı korkunç bir anlaşmadır.
  • Anlaşma ne barış ne istikrar getirdi, getirmeyecek de.

İran'la Bozulan Nükleer Anlaşmanın Sonuçları 11

4- Dünya’dan Gelen Tepkiler

İRAN

Trump’ın kararıyla ilgili İran’dan ilk tepki geldi. İran Devlet Televizyonu Trump’ın anlaşmadan çekilme kararının hukuka aykırı olduğunu ve uluslararası anlaşmaları yıktığını açıkladı. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, “İran, bu anlaşmadan doğan tüm yükümlülüklerine uydu, tüm taahhütlerini yerine getirdi” dedi.

İran Dışişleri Bakanlığı’na, İran bu anlaşmayla ilgili önümüzdeki birkaç hafta içinde Avrupa ülkeleri, Rusya ve Çin ile görüşmelerin yapılması talimatını verdiğini belirten Ruhani, “ABD hiçbir zaman kendi taahhütlerine saygı duymadı” dedi.

Ruhani, “Dış politikamız dünya ile yapıcı ilişkiler kurmaya dayanıyor. Yaptırımlar olsun ya da olmasın kendi ayaklarımız üzerinde durmalıyız” dedi.

İran Cumhurbaşkanı ayrıca ne olursa olsun İran’ın ‘kalkınma programına devam edeceğini’ ifade ederek, nükleer enerji stratejisinde bir değişikliğe gidilmeyeceğinin sinyalini verdi.

TÜRKİYE

Türk Ekonomi Bakanlığı, ABD’nin İran nükleer anlaşmasından çıkma kararıyla ilgili olarak İran ile ticareti kısıtlamayacaklarını açıkladı.

İran'la Bozulan Nükleer Anlaşmanın Sonuçları 12

FRANSA 

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, “Fransa, Almanya ve İngiltere, ABD’nin İran nükleer anlaşmasından çıkma kararı nedeniyle üzgün” diye açıkladı.

Macron konuyla alakalı Twitter mesajında, “Fransa Almanya ve İngiltere ABD’nin anlaşmadan çekilmesini üzüntüyle karşılıyor. Nükleer silahsızlanma rejimi tehlike altında” diye yazdı.

İsrail

İsrail Savunma Bakanlığı, ABD’nin İran nükleer anlaşmasından çıkma kararı için “Tahran’daki rejimin düşmesine yol açacak cesur adım” olarak nitelendirdi.

İsrail’in BM Büyükelçisi Danny Danon ise Trump’ın kararını “tarihi” olarak niteledi ve “Orta Doğu’ya güvenlik ve istikrar getirecek yeni bir dönemin başlangıcının habercisi” dedi.

Danon, “Terörü destekleyen ve istikrarsızlığı körükleyen bu rejime karşı oluşturulacak birleşik bir hareket, bölgemizi ve tüm uluslararası topluluğu tehdit eden İran saldırganlığına bir son verecektir” dedi.

 

 

Kaynakça:

BBC, Routers,

http://www.dw.com/tr/n%C3%BCkleer-anla%C5%9Fma-neler-i%C3%A7eriyor/a-40936600

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here