Çin’de insandan insana bulaşma sonucu oluşan koronavirüs vakalarının Aralık ayının başından itibaren görülmesine rağmen, Dünya Sağlık Örgütü 14 Ocak’ta, Çinli yetkililerin COVİD-19’un insandan insana bulaştığına dair açık bir kanıt bulamadıklarını açıklamıştı.[1] O esnada dünyadaki tüm Kişisel Koruyucu Donanımların (KKD) yaklaşık % 50’sinin[2] üretildiği bir ekonomi devi olan Çin hükümeti; Avustralya, Avrupa, Türkiye ve diğer birçok bölgedeki Çinli şirketlere, bulundukları ülkelerdeki maske raflarını boşalttırdı.

Maske, önlük, eldiven ve benzeri tıbbi koruyucu malzemeleri tanımlayan KKD, Çin’de sadece Çinli firmalar tarafından değil, birçok yabancı firmanın Çin’de bulunan fabrikalarında da üretiliyor. Çin, bir yandan dünyanın dört bir yanındaki maske stoklarını tüketirken bir yandan da ülkesindeki fabrikalarda üretime devam ediyordu. Bunun yanında, Çin’de durum kötüleşmeye başlayınca birçok yabancı devlet Çin’e tıbbi koruyucu malzeme bağışı yaptı.

Çin'in Maske Diplomasisi 17

Çin Hükümeti Neden Maske İstifledi ?

‘Maske diplomasisi’ burada işin içine giriyor. Çin hükümeti, istiflediği maskeleri pazarlık kozu olarak kullanarak tıbbi malzeme ihtiyacı olan devletlere, Çin hükümetini övmeleri karşılığında maske satmaya başladı. Pandemi dolayısıyla ciddi hasar gören Çin hükümetinin uluslararası imajını düzeltmek için Çin’in yardıma muhtaç ülkelere maske yardımı yaptığı gösterilmeye çalışılıyor. Hâlbuki bu ‘yardımlar’ para karşılığı satılıyor ve gelen tıbbi malzemelerin çoğu da kusurlu.

Dahası, 3M ve RONCO gibi daha birçok yabancı şirketin Çin’de KKD üretim tesislerinin bulunması, Çin’e bir ‘fidye’ aracı sağlamış durumda. Bu, Çin’in koruyucu maske ve tıbbi ekipmanların ithalat-ihracat yollarının anahtarını elinde barındırması demek. Çin’de üretim tesisi bulunan yabancı şirketlerin maskelerini ihraç etmeleri için Çin hükümetiyle, tabiri caizse, ters düşmemeleri gerek.

Çin'in Maske Diplomasisi 18

Çin, Bu Avantajı Nasıl Kullanıyor?

Çin, elinde bulundurduğu üretim avantajını diplomatik ilişkilerde sopa olarak kullanıyor. Hollanda’nın Tayvan’daki büyükelçiliğinin adını değiştirme kararına yanıt olarak Çin hükümeti, Hollanda’ya sevk edilen tıbbi malzemelerde kesinti yapma ve Çinli tüketiciler tarafından Hollandalı ürünlerin boykot edilmesi tehditlerinde bulundu. Hollanda hükümeti, Tayvan’da bulunan büyükelçiliğinin adını ‘Hollanda Taipei Ofisi’ olarak değiştirerek, adda önceden bulunan ‘Ticaret ve Yatırım’ kelimelerini çıkartarak ‘Taipei’ kelimesini eklemişti.

Nisan ayında gerçekleşen değişiklik sonrası Hollanda Çin büyükelçiliği, isim değişikliğinin Çin’in temel çıkarlarını ilgilendirdiğini iddia etti ve Hollanda’nın “tek Çin prensibine” saygıyla yaklaşması gerektiğini hatırlattı. Çin hükümetinin sözcüsü olan Global Times gazetesinde yayınlanan bir rapora göre, bölgesel istikrara zarar verici bu “kışkırtıcı hareketin” sonucu olarak Çinli vatandaşların, Çinli şirketlere seslenerek, Hollanda’ya tıbbi malzeme ihraç etmeyi derhal durdurmaları çağrısında bulunduklarını iddia etti.

Çin'in Maske Diplomasisi 19

Böylece, Çin hükümeti, daha önce Çin’den gelen 600 bin maskeyi kusurlu oldukları için geri göndermek zorunda kalan Hollanda’yı, Çin marketini kaybetmekle ve tıbbi malzeme yardımını kesmekle tehdit etmiş oldu. Çinli şirketler ve yardım kuruluşları İtalya, İspanya, Hollanda, Çek Cumhuriyeti, Sırbistan, Macaristan, Fransa, Meksika ve daha birçok ülkeye tıbbi koruyucu malzeme sağlıyor. Çoğu ücret karşılığı sağlanan ve bu nedenle ‘bağış’ olmayan bu ‘yardımlar’, alıcı ülkelerde büyük bir tantana ve törenlerle karşılanıyor.

Koronavirüs salgınıyla mücadele eden ülkelerden çok sayıda üst düzey hükümet yetkilisi, yardımları için Çin’e övgüler yağdırıyor. İtalyan dışişleri bakanı Çin’in İtalya’da hayat kurtardığını ifade ederken, Sırp cumhurbaşkanı ise tıbbi malzeme sevkiyatını karşılarken Çin bayrağını öpmesi ile gündeme geldi. Çinli yetkililer, Avrupa’daki meslektaşlarını tıbbi malzeme sevkiyatı almak amacıyla Çin hakkında olumlu açıklamalar yapmaya itiyor.

Çin'in Maske Diplomasisi 20

Memurların üzerinde Pekin’i övmek için büyük bir baskı oluşturuluyor. Örneğin; Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda’ya, tıbbi malzeme alabilmesi için Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’e olan minnettarlığını bir telefon konuşmasıyla ifade etmesi gerektiği açıklandı. Çin hükümetinin diğer ülkelerden kamuoyu şükran gösterilerini talep etmesinin; küresel bir krizin ortasında imzalı teşekkür beyanları beklemesinin insani yardım çabaları geleneğine uyduğu söylenemez.

Neden Önemli ?

Çin hükümetinin vaka ve ölüm sayısı hakkında verdiği yanıltıcı açıklamalar, DSÖ için ortaya atılan yolsuzluk iddiaları ve COVİD-19 krizinin yönetimindeki büyük başarısızlık Çin’in uluslararası kamuoyundaki imajını ciddi derecede zedelemiş bulunmakta. Çin, imajını düzeltmek için maske diplomasisi çerçevesinde maske karşılığı destek ve övgü alma peşinde. Avrupa Birliği’nin salgından etkilenen üye devletlere yardım etmek için çok az şey yaptığı algısı mevcut. Çin’in agresif yardım çabaları aslında AB’yi eleştirmek isteyen politikacılara fırsat sağlıyor.

Çin'in Maske Diplomasisi 21

Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın, “Bize bir şey vermeleri ya da yardım etmeleri için AB’ye gitmeyeceğiz, çünkü bu işe yaramıyor,” demesi buna örnektir. İtalya Dışişleri Bakanı Luigi Di Maio ise, Çin liderliğindeki Kuşak ve Yol Girişimi projesine verdiği desteği savunmak için “İpek Yolu’na alay edenler şimdi bu arkadaşlığa yatırım yapmanın İtalya’daki hayatları kurtarmamıza izin verdiğini itiraf etmeliler,” diyerek Çin’den tıbbi yardım istedi.

AB’nin kriz döneminde yeteri kadar yardım sağlamadığı algısı üzerine, Çin bayrağını öpen Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuciç, Avrupa dayanışmasını “masal” olarak nitelendirdi ve sadece Çin’in yardım edebileceğini söyledi. Fakat Avrupa Birliği Almanya, Fransa, İtalya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti’ne tıbbi malzeme sevkiyatı göndermenin yanında, Sırbistan’ın hastanelerine de önemli tıbbi malzeme desteği sağladı. Ancak bu desteklerin Çin’den gelen maskeler kadar reklamı yapılmadı.

AB’ye şüphe ile bakan Avrupalı popülist liderler, Çin propagandasını oyun haline getirmekten çok mutlular. Çin’in ‘yardımlarını’ öne sürerek AB’nin dayanışma eksikliği olduğunu her fırsatta dile getiriyorlar. İtalyan Dışişleri Bakanı Di Maio, başka ülkelerden değil, sadece Çin’den yardım geldiğinde yardımları öven bir medya konferansı düzenledi.

Çin'in Maske Diplomasisi 22

[3] Almanya, Fransa ve Türkiye gibi diğer birçok ülke İtalya’ya yardım gönderdiğinde aynı muameleyi istememelerinin nedeni, bu ülkelerin zamanlarının yarısını sadece propaganda yapmakla geçirmemeleridir. Öte yandan Çin hükümeti, Avrupa’da nüfuzunu derinleştirmek için olası bir güvenlik açığını bekliyordu, şu anda bu beklenilen güvenlik açığı, Avrupa Birliğini sorgulayan Avrupalı güçlü liderlerin ta kendileri. AB, Çin’i mali açıdan çok fazla geride bırakıyor ancak, popülist AB şüphecilerinin istediği imajı vermekte başarısız.

Eğer koronavirüs krizi kontrolden çıkmaya devam ederse, Çin yanlısı AB karşıtlarında bir artış görülebilir. İspanya, Çin’e karşı tutumunda AB ve ABD ile uzun süredir yakından uyumlu. Fakat İtalya gibi, günde yüzlerce koronavirüs kaynaklı ölümlerle cebelleşiyor ve eğer Avrupa ülkeleri krizi kendi başlarına ele almaya devam ederlerse, İspanya’da AB karşıtlığının artması ve bununla birlikte Çinlilerin nüfuzlarını arttırması ihtimali var.

Çin'in Maske Diplomasisi 23

Sonuç Olarak;

Maske diplomasisi sadece bir dikkat dağıtmadan ibaret. Çin hükümetinin tıbbi malzeme yardımları küresel bir salgın durumunda devrimsel bir kahramanlık değil. Bu çabaları çok sesli bir şekilde dünya kamuoyuna açıklamak dışında Çin, birçok ülkenin yaptığından farklı bir şey yapmıyor. Nitekim Çinli şirketler tarafından, hatta bizzat Çin hükümeti tarafından gönderilen KKD’lerin çoğu kusurlu çıktığı için bu ‘yardımların’ sağlandığı birçok ülkede vakalar azalmanın aksine çoğalıyor.[4]

Çin’in küresel düzeni isteği doğrultusunda yönlendirebilmesini sağlayabilmesi için başka araçlar var. Bunlardan ilki, Çin’den gelen sayılar gerçekten ne kadar uzak olursa olsun, Çin’in kısa sürede normalleşmeye başladığı, dünyanın geri kalanının ise hâlâ kriz ortamından çıkamadığı gerçeği. Özellikle Amerika ile Çin’i karşılaştıranlar, göreceli gücün kimde olduğu hakkında algılarını değiştirmekteler.

İkincisi, Avrupa ve Amerika’da üretim tesisleri kapatılıp endüstri durma noktasına yaklaşırken, Çin, salgını tek bölgede zapt etmeyi başararak ülke içinde ve dışındaki mal akışını eski hâle getirmeye başladı. Durum böyle devam ederse, Çinli şirketler pazar paylarını önemli ölçüde arttıracaklar ve market liderliği el değiştirecek.

Çin'in Maske Diplomasisi 24

[1] https://twitter.com/WHO/status/1217043229427761152
[2] https://www.piie.com/blogs/trade-and-investment-policy-watch/covid-19-chinas-exports-medical-supplies-provide-ray-hope
[3] https://www.axios.com/chinas-medical-diplomacy-is-empowering-euroskeptic-leaders-b5b7204d-5db4-4ea8-84c9-eda1db5b8be1.html
[4] https://www.nationalreview.com/2020/04/coronavirus-pandemic-china-seeks-increase-geopolitical-power/
https://www.axios.com/beijing-demanded-praise-in-exchange-for-medical-supplies-16f5183e-589a-42e5-bc25-414eb13841b0.html
https://www.axios.com/chinas-medical-diplomacy-is-empowering-euroskeptic-leaders-b5b7204d-5db4-4ea8-84c9-eda1db5b8be1.html
https://www.nationalreview.com/2020/04/coronavirus-pandemic-china-seeks-increase-geopolitical-power/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here