Kafkasya, daha öncede bahsettiğimiz gibi etnik, dil, din gibi çeşitliliklerin yanı sıra bölgenin coğrafi açıdan bir köprü olması ve doğal zenginliklerinin küresel güçlerce bir ceylan avı muamelesine uğradığı bir kaotik ortamı oluşturuyor.

Haliyle sahip olduğu bu niteliklerden doğan sonuçlar hem bölge halkını hem de bölgedeki hakim güçleri belli açılardan olumsuz etkiliyor.

Bölge çift yönlü sorunların yer aldığı Kuzey Kafkasya ve Güney Kafkasya olarak ayrılıyor. Bahsedilen topraklarda kimi zaman bağımsızlık ve baskıya karşı direniş uğruna soykırım, işkence ve hak ihlâlleri yaşanırken, kimi zaman da zorunlu göç ile bölge halkının etkisinin kırılması yoluna gidilerek aslında  oradaki ateşin harlanması ve belli örgütlenme ve direnişçilerin oluşmasına zemin hazırlamıştır.

çeçenistan rusya map ile ilgili görsel sonucu

Bu noktada Rusya Federasyonu’na bağlı olan Kuzey Kafkasya cumhuriyetleri arasında yer alan Çeçenistan’ın mücadelesi büyük önem taşımaktadır.

Çeçenistan Rusya Federasyonu’nun özerk cumhuriyetleri statüsünden olup, konum itibarı ile doğusunda yer alan Dağıstan’ın ardından batısında Kuzey Osetya, kuzeyinde Rusya’nın Stravpol şehri ile güneyinde Gürcistan’ın bulunduğu bir alanı oluşturuyor. Nüfus bakımından burada yaklaşık 1 milyon 431 bin Çeçen ve İnguş yaşamaktadır.

17.yy ile İslâmı kabul eden halkın Rus baskısının artması ve algıladıkları tehdit ile direnişi 1783’te İmam Mansur ile başlamış, 1834’te İmam Şamil ile devam etmiştir.

Uzun yıllar öncesine dayanan Çeçen mücadelesi, SSCB’nin dağılmasıyla beraber tekrar gündeme gelmiştir. 1991 yılında dağılan Sovyetler Birliği’nin sonucunda bir çok bölgede bağımsızlık hareketi baş göstermiş ve bu mücadeleye Çeçenistan öncülük etmiştir.

russian military ile ilgili görsel sonucu

Çeçenlerin önemli liderlerinden Cahar Dudayev aynı yıl Çeçen-İçkerya Cumhuriyeti’ni ilan etmiş ve yeni kurulan Rusya Federasyonu’nun başkanı Boris Yeltsin’in bu ilanı reddetmesiyle askeri müdahale girişimleri de kendini göstermiştir. Dudayev Hükümeti’ne Rus yanlısı Çeçen siyasilerin muhalefeti ve Moskova’nın bu muhalefeti askeri teçhizatla da desteklemesi hükümetle olan çatışmaları arttırdığı gibi artan çatışmalar ile zayıf düşen muhaliflerin desteğine doğrudan müdahale ile Rusya gelmiştir.Bu gelişen çatışmalar ile 3 Aralık 1994 yılında Rus uçakları Grozni’deki başkanlık sarayını  bombalarken resmî olarak savaşın başladığı da kabul edilmiştir.

1994-1996  yıllarını kapsayan I.Çeçen Savaşı, SSCB’nin dağılmasının ardından şekillenen politikanın,  bölgede önceden süregelen haksızlıkların, sürgünlerin, baskıların bir patlamasıydı. 1944 yılında Almanlarla işbirliği yaptığı düşünülen Kafkas halklarının içinde Stalin’in emriyle özellikle Sibirya ve Orta Asya’ya sürülenlerin arasında yüz binleri aşkın Çeçen de bulunuyordu.

Aslında tüm bunlar  Ortodoks bir Rus hakimiyetini kabullenmeme anlayışı idi ve baskıların artırılması bir dinî birliği de beraberinde getirdi. Bir cihat anlayışı ile hareket eden Çeçenler, dağlık bölgelerde gerilla tipi gruplaşma ile verdikleri mücadelelerde Rusya Federasyonu’nun gözünde bir terör örgütü statüsünü alma yoluna giderken, Rusya’da saldırılarına aralıksız devam ediyordu.

russian military ile ilgili görsel sonucu

Bahsedilen bu mücadelelerde yer alan ve Çeçenistan’ın ilk Cumhurbaşkanı olan Cevher Dudayev, almış olduğu donanımlı askerî eğitim ve tecrübeleriyle bölgeye yönelen Rus birliklerinin geri çekilmesinde üstün bir başarı sağlamakla beraber Rusya’nın bölgedeki stratejik hedefi suya düşmüştü.

İslamın daha çok tamamlayıcı rolde olduğu milliyetçi özellikleri ön planda tutan direniş, Dudayev’ in füze saldırısı sonucu 21 Nisan 1996’da hayatını kaybetmesinin ardından aynı yıl direnişçilerin başkent Caharkale (Grozni)’yi ele geçirmesiyle devam etmiştir.

Bu yaşananların ardından Lebed ve Çeçen lider Aslan Mashadov arasında yapılan müzakereler ile Ağustos 1996’da Hasavyurt Ateşkes Antlaşması imzalanmış, bu antlaşmayla Çeçenistan’ın statüsünün beş yıl sonra (2001) belirlenmesine karar verilerek savaş 150 bin Çeçen kaybıyla resmî olarak sona ermiştir.

russian military ile ilgili görsel sonucu

Çeçenistan’ın, Kafkasya içinde Rusya için temel güvenlik alanını oluşturduğu coğrafyada yer alması Rusya’nın bölgeden vazgeçmemesinin sebepleri arasında yer alıyordu. Bunun için I.Çeçen Savaşı’yla gelen yenilgiyi kabullenemeyen Rusya bölgeye tekrar müdahale için bahaneler arıyordu. 1991-2001 yılları arasında artan ayrılıkçı hareketler ile karşı karşıya kalan Rusya’nın SSCB’nin ayakta kalabilme sebeplerinden olan merkeziyetçi politikaları tekrar uygulamaya koyma yolundaki hızının artmasına da sebebiyet vermiştir.

Putin’in başkanlık koltuğuna getirilmesiyle de adı geçen merkeziyetçi politikalar uygulanmaya başlanmıştır.

Çeçenistan sorununa kalıcı bir çözüm getirilememesi ve Dağıstan’daki hareketlilik,  Rusya’nın gözlerini tekrar bölgeye çevirmesinde etkili olmuştur. Dağıstan’ın Çeçenistan’a yakın bölgelerinde yaşayan Çeçenlere yönelik yapılan saldırılar, bağımsız ve teolojik tabanlı bir Dağıstan-Çeçenistan İslâm Cumhuriyeti kurulmasını destekleyen Şamil Basayev’in yanına aldığı 2 bin mücahitle Çeçenistan’dan bu coğrafyaya geçerek Dağıstan’daki saldırıya karşı koyma hareketini başlattı.

çeçenistan rusya savaşı ile ilgili görsel sonucu

Basayev’in teolojik tabanlı bir devlet isteği İslami grupların direnişçilere yardıma gelmesiyle desteklenmiştir. Öyle ki Dağıstan’daki saldırıyı engelleme hareketi Baseyev ve Usama bin Ladin’in yakın arkadaşı Ömer Ibn el Hattap komutasında gerçekleşmiştir. Bu hareketlenmeyi gören Rusya Federasyonu, devleti içerisinde meydana gelen terör olaylarını da radikal islam desteği ile kuvvetlenen Çeçen direnişçileriyle bağdaştırarak bölgeye yeniden müdahale etmiş ve böylelikle II.Çeçen Savaşı başlamıştır.

1999 yılında bölgeye tekrar girmesiyle I.Çeçen Savaşı’ın aksine daha kapsamlı bir kara ve hava harekâtı uygulayan Rusya, ağır bombardımanlarla Çeçenistan’da kontrolü sağlamıştır. Uygulanan merkezileşme politikası bölgede İslâmi dönüşümü arttırmıştır ve buna bağlı II. Çeçen Savaşı ilkine göre milliyetçi bir hareketten çok dini bir beraberlikle yürütülmüştür.Bu ayaklanmayı küresel değerlendiren yabancı savaşçılarında bölgeye gelmesiyle direnişçiler desteklenmiştir.

Fakat Rusya’nın uluslararası kurumların desteği ile ayrıca ilk Çeçen savaşına nazaran daha donanımlı olması ve diğer küresel güçlerin olaya “karışılmaması gereken bir iç savaş” olarak bakmalarının savaşta Rus tarafının daha etkili halde ilerlemesine yardımcı olmuştur.

Çeçenistan’da kontrolü sağlayan Rusya ise Aslan Mashadov hükümetini yasadışı ilan etmiş ve Rus yanlısı Ahmed Kadirov Çeçenistan’ın başına getirerek 8 Haziran 2000’de Çeçenistan’ın Rusya’ya bağlanma kararını almıştır. Bunu kabul etmeyen Çeçen direnişçiler ise suikast ile Ahmed Kadirov’u 2004 yılında öldürürken, yerine önce Ali Alkanov ve sonra 2006 yılında Ahmed Kadirov’un oğlu Ramazan Kadirov getirilmiştir.

Sonuç Olarak

Rusya SSCB sonrası gücüne tekrar kavuşmak için bir takım politikaları tekrar uygulama yoluna gitmiş ve artan baskılarla bağımsızlık hareketine kalkışan azınlıkların önünü kesmeye uğraşmıştır.

Bu uğurda en ağır bedelleri şüphesiz Çeçenistan ödemiştir. Rusya’nın diğer azınlıklara emsal olma tehlikesi ve dağılma endişesi ile Çeçenistan’da gerçekleştirdiği zorbalıklara, işkencelere, sürgünlere rağmen tarih boyunca Kafkaslar’daki Müslüman halkın bağımsızlık sembolü olan Çeçenistan bunu bütün dünyaya duyurmada büyük bir başarı sağlamıştır.çeçenistan rusya savaşı ile ilgili görsel sonucu

Her savaşta olduğu gibi yapılan bu iki savaşta da içinde sivillerinde bulunduğu 300 bini aşkın Çeçen kaybının arasında önemli liderler de yer alıyordu.

Bunlar sırasıyla, Cahar (Cevher) Dudayev (1996), Salman Raduvey (2002), Zelimhan (Selimhan) Yandarbiyev (2004), Aslan Mashadov (2005), Abdülhalim Sadulayev(2006) ve son olarak şehadet şerbetini içen Şamil Basayev (2006) olmuştur. Günümüz itibarıyla Çeçen sorunu çözüme kavuşmamıştır.Sınırlı olarak mücadelelerine devam eden Çeçen mücahitler davalarına hukukî statü kapsamında Rusya’ya bağlı olarak devam etmeye çalışmaktadırlar.

Kaynakça

http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/42/1812/19143.pdf

https://asimetriksavaslar.wordpress.com/2011/03/31/97/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here