Sahra altı Afrika’nın istikrarsız ülkelerinden Somali 14 milyon civarı nüfusa sahip. Ülkenin kuzeyinde Aden Körfezi, doğusundan Hint Okyanusu bulunmakta. Çoğunluğu müslüman olan Somali’nin başkenti Mogadişu’dur. Halkın temel geçim kaynağı tarım ve balıkçılık. Verimli topraklara sahip Somali’nin, yaşanan siyasi krizlerden dolayı ziraat mühendisi, zirai teknisyen yetiştirememesi, modern tarımı bilmemesi ve yaşanan kuraklık ülkeyi felaket boyutunda bir açlığa sürüklemiştir.

1960 yılında İtalyan Somali’si ve İngiltere Somali’si bağımsızlıklarını kazanmış ve birleşerek Somali Cumhuriyeti’ni kurmuşlardır. 1989 yılından başlayarak devam eden siyasi istikrarsızlık, iç savaş ve aynı döneme denk gelen kuraklık ülkedeki bütün devlet mekanizmasını bozmuş, tarım, gıda, altyapı ve sosyal problemleri de peşinden getirmiştir.

1992 yılında Somali dünyadan güvenlik yardımı talep etmiş ve ardından BM Barış Gücü adı altında ülkeye askeri birliklerin girişi başlamıştır. Bu gücün içinde yaklaşık 400 kişilik bir Türk gücü de yer almıştır. Somali’ye giden bu birlik, Türkiye’nin Kore Savaşı’ndan sonra gönderdiği ilk askeri birlik olması açısından oldukça önemlidir.

Etiyopya İşgali ve Eş Şebab Terörizmi

2006 yılında Etiyopya’nın Somali’yi işgal etmesiyle beraber, Eş Şebab terör örgütü varlığını ilan etmiştir. Ülkenin kabile toplumu olması ve birbirlerine olan bağlılıkları, hükümetin ülkeyi yönetmesini iyice zorlaştırmıştı. Eş Şebab’ın halk nezdinde yaptığı yardımlar karşılık bulmuş ve örgüt ülkede hakimiyetini genişletmiştir. Bu dönemde yurtdışından mücahit olarak nitelendirilen savaşçılar özellikle El Kaide kanalıyla gelerek örgüt saflarına katılmıştır.

Zaman içerisinde güçlenen örgüt ülkenin güneyini hakimiyet altına almıştır. Ülke içerisinde tek bir kabileye dayanmayan ve birçok kabilenin desteğini alan örgüt, siyasi çıkmazdan kurtulmanın tek yolunun İslami bir yönetim anlayışının benimsenmesinin temel şart olduğunu savunuyor. Eş Şebab, ideolojik olarak bağlı olduğu El Kaide ile 2012 yılında birleşmiştir. Örgüt yönetimi anlamında çok başlılığın olduğu ve tek bir liderden bahsetmenin pek mümkün olmadığı, alınacak kararlara ‘şura konseyi’ adı verilen bir yapının da eşlik ettiği bilinen bir gerçek.

AFRİCOM (ABD Afrika Komutanlığı)

ABD’nin çıkarlarını savunmak için 2007 yılında oluşturduğu yeni bir komutanlık olan AFRİCOM, bölgede yaşanan sürece farklı bir boyut olarak eklenmiştir. AFRICOM, El Kaide tehlikesini önlemek ya da azaltmak, önemli Afrika ülkelerinin askeri ve yönetim kapasitesini artırmak için kurulmuştur. AFRICOM faaliyet alanı olarak (Mısır hariç) Afrika kıtasını, görev sahası olarak Atlantik ve Hint Okyanusları’nı da kapsamaktadır.

AFRICOM faaliyet alanı olarak CENTCOM’un vazifeli olduğu, Ortadoğu operasyonlarına da destek vermektedir. Yapılanma içinde kara, hava, deniz unsurlarıyla birlikte istihbarat ve psikolojik harekât birimleri de bulunmaktadır.

AMISOM (Afrika Birliği Somali Misyonu)

Geçmişinde güçlü bir devlet teşkilatı olmayan Somali’de güç boşluğunu doldurmak için AMISOM (Afrika Birliği Somali Misyonu) kurulmuştur. Burundi, Kenya, Cibuti, Sierra Leone ve Uganda’dan gelen askerlerden müteşekkil bir yapıya sahiptir. Afrika Birliği’nin Somali’deki askeri oluşumu AMISOM beş bin kişiyle başladığı faaliyetine günümüzde on yedi binden fazla kişiyle devam etmektedir.

AMISOM’un ülkedeki varlığı, her altı ayda bir Afrika Birliği tarafından uzatılmaktadır. Kara Ordusu bulunan AMISOM’un, deniz ordusu da bulunmaktadır. Temel görevi, Eş Şebab’ın Somali’nin kıyısına egemen olmasını engellemektir. Birliğin ayrıca Somali polisini eğitme görevine sahip, bir polis gücü de bulunmaktadır.

AMISOM’un hedefleri;
  • Tüm taraflarla iş birliği yaparak uzlaşmayı ve diyalogu desteklemek,
  • Federal Geçiş Hükümetini korumak ve altyapı oluşturulmasını sağlamak,
  • Ulusal Güvenlik İstikrar Programının uygulanmasına yardımcı olmak,
  • Silahsızlanmanın ve güven ortamının oluşmasının sağlanması için teknik destekte bulunmak,
  • Operasyon bölgelerinde güvenliği sağlamak,
  • Mülteciler ve yurtiçindeki yerinden edilmiş insanlar için insanî yardım faaliyetlerinde bulunmak olarak belirlenmiştir.
Türkiye-Somali İlişkileri

2011 yılında ülkede boy gösteren kuraklık zor şekilde yaşayan halkı artık yaşayamaz bir hale getirmiştir. Ramazan ayında en kötü noktaya gelen bu insanlara Türk Milleti yardım elini uzatmıştır. Halkın hassasiyeti, Türkiye Cumhuriyeti’ni Somali’ye çıkarma yapmaya zorlamıştır. O dönem Başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan kalabalık bir grup ile ülkeye gitmiş ve artık Somali süreci farklı bir hal almıştır.

İlerleyen süreçlerde BM’de yaptığı konuşmalarda da, Türkiye’nin Somali’deki kriz ile ilgili yardım konusunda liderlik rolünü üstleneceğini belirtmiştir. Başta Kızılay, İHH gibi kuruluşlar gıda ile ilgili yardımlarda bulunmuş sonrasında ise tarım faaliyetleri için gereken çaba gösterilmiştir. Bölgede tarım okulu açılmış, siyasi kriz ve çatışmalardan dolayı son ziraat mühendisini 1989 yılında yetiştiren ülke de tekrar ziraat mühendisleri yetiştirilmeye başlanmıştır.

Sağlık Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı da bölgede yardımlarda bulunmaktadır.
Ağustos 2011’de sadece 7 kişilik sağlık ekibi gönderilmesiyle başlayan süreç şu an diğer Afrika ülkelerinden hasta kabul edecek kadar donanımlı 2 hastane sürecine kadar getirilmiştir. Diyanet işlerinden Somali’de bulunan personeller halka dini eğitim vermektedirler ve 615 öğrenciye de burs sağlanmaktadır.

TİKA’nın, Somali’deki Rolü

Türkiye, Somali’ye yönelik yardımlarını TİKA aracılığıyla koordine etmektedir. Mogadişu’da bulunan TİKA, bölgede su kuyuları açmış, Mogadişu Havaalanı ve birtakım hükümet binalarının bakım onarımlarını yapmış, hastaneler için yol yapım çalışmalarını yürütmüştür.
Her alanda olduğu gibi Türkiye askeri alanda da Somali’ye yardımlarda bulunmuştur. BM Barış Gücü çatısı altında gelen Türk askerleri, Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı adı altında ülkede faaliyet yürütmektedir.

Eylül 2017 tarihinde dönemin Genelkurmay Başkanı, Hulusi Akar’ın katılımı ile Mogadişu’da Türk Askeri Eğitim Üssü açılmıştır. Hint Okyanusu’nun kıyısında bulunan üs, Türkiye’nin yurtdışında bulunan en büyük üssü olma unvanına sahiptir. 200 Türk askerinin eğitim amacıyla bulunduğu üs, Ağustos 2018 tarihinde ilk 47 astsubay mezununu vermiştir.
ABD, İngiltere, Fransa ve Japonya’nın ardından Afrika’da üssü bulunan 5. Ülke Türkiye olmuştur.

Terör örgütü Eş Şebab’ın, Türkiye Karşıtı Eylemleri

Somali’de en çok saldırılara maruz kalan ülkelerin başında gelen Türkiye’ye karşı terör örgütü Eş Şebab’ın ilk saldırısı Ekim 2011 tarihinde olmuştur. Mogadişu’da kamu binalarında Türkiye’nin vereceği bursların sonuçlarını bekleyen 70 öğrenci, binalara yapılan bombalı saldırılarda öldürülmüştür. Bu durum Türkiye’ye yapılmış bir saldırı olarak algılanmış ve yaralanan öğrenciler için Türkiye ambulans uçak göndererek Türkiye’de tedavi olmalarını sağlamıştır.

25 Mayıs 2012 yılında Mogadişu’da otelde bir Türk iş adamı suikasta kurban gitmiş, 15 Nisan 2013’te Kızılay yardım konvoyuna silahlı saldırı düzenlenmiş 16 Somalili yardım gönüllüsü öldürülmüş ve 4 Türk görevli de yaralanmıştır. 27 Temmuz 2013 tarihinde Türkiye Somali Büyükelçiliği ek binası önünde bir intihar saldırısı gerçekleştiren örgüt, Türkiye’yi seküler olmakla ve İslam dışı bir siyasal yapının oluşmasına destek vermekle suçlamıştır.

Saldırı akabinde çıkan çatışmalarda 4 özel harekât polisinden biri olan Sinan Yılmaz şehit olmuş, diğer üç polis ise yaralanmıştır. 2014 yılı itibariyle Doğu Afrika’da bulunan Türk Büyükelçiliklerine yapılan saldırılar iyice artmıştır. Mogadişu’ya uçuş yapan tek havayolu şirketi olan Türk Hava Yolları çalışanlarının bulunduğu araca saldırı düzenlenmiş ve Güvenlik Şefi Saadettin Doğan başından vurularak hayatını kaybetmiştir.

Haziran 2016 tarihinde Türkiye’nin, Mogadişu Büyükelçiliği Külliyesinin Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından açılması ve Somali ile yapılan ‘Savunma Sanayi İş birliği Anlaşması’ bağlamında Türk üssünde 10 bin 500 Somalili askere eğitim veren Türkiye, Eş Şebab tarafından hedef tahtasına konulmuştur.

Türkiye’nin Somali içinde barışın ve istikrarın oluşması için verdiği katkı ve ülkenin müslüman olması sebebi ile kurduğu bağ, halkı kendine muhtaç edip sonrasında kurtarıcı kahramanları olmak isteyen terör örgütü Eş Şebab tarafından bütün dikkatlerini Türkiye üzerine yoğunlaştırmalarına sebep olmuştur. Eş Şebab verdiği demeçlerde, Türkiye’nin batılı devletlerin ajanı olduğunu ve Somali’yi kafir bir devlet haline getirmeyi amaçladıklarını beyan etmişlerdir.

Sonuç Olarak;

Ankara’nın, Mogadişu ile yürütmüş olduğu insani diplomasi büyük oranda başarı sağlamıştır. Fakat ülkede istikrarın ve çatışmaların sona ermesi elzemdir. Bir kısır döngüye girmiş olan Mogadişu yönetiminin iç çekişmesi ve istikrarsızlık, terör örgütü Eş Şebab’ı beslemekte ve ülkede daha büyük karışıklıklar boy göstermektedir. Somali bağlamında iyi ilişkiler kuran Türkiye’ye karşılık, rahatsızlık duyan ülkelerin Eş Şebab aracılığı ile birtakım mesajlar vermeye çalıştığı görünen bir gerçek.

El Kaide’nin ülkede barınması ve terör örgütünün deniz sahasındaki gemi rotalarında korsanlık yapmaları, uluslararası anlamda endişelendirici bir durum. Örgütün, halkı gıda bakımından kendisine bağlı hale getirmeye ve desteğini kazanmaya çalışmasının önüne geçilmelidir. Devlet otoritesi hissedilmeyecek noktaya gelmiş ve uluslararası çalışmalarda başarısız devlet olarak anılan ülkede, siyasi taraflar uzlaşma çatısı altında buluşmalıdır.
Halkın en temel ihtiyaçları için ziraat konusuna yoğunlaşılmalıdır.

Dini anlamda yaptığı propagandalar ile örgütüne eleman kazandıran Eş Şebab’a karşı, Mogadişu hükümeti aracılığıyla halk, İslam konusunda bilgilendirilmelidir. Ulusal anlamda güçlenmeye devam eden Somali, örgütün saldırılarına rağmen kesintisiz bir ilerleme kaydedildiği söylenebilir. Eş Şebab ve diğer terör unsurlarının, Ankara-Mogadişu ilişkilerini sekteye uğratmaya çalışmalarına rağmen kullanılan insani diplomasi ve anlayış sayesinde sorunlara daha çözüm odaklı yaklaşılabildiği de gözlemlenebilen bir gerçek.

KAYNAKÇA

www.researchgate.net/profile/Mehmet_Ozkan/publication/281344365_Dogu_Afrika_Jeopolitigi_ve_Turkiye’nin_Somali_Politikasi/links/55e2b3f908aecb1a7cc83cb3/Dogu-Afrika-Jeopolitigi-ve-Tuerkiyenin-Somali-Politikasi.pdf

www.gaziakademikbakis.com/dosyalar/7a7fb7e8-886a-48f6-9f56-36d2e556a24f.pdf

www.21yyte.org/tr/arastirma/amerika-arastirmalari-merkezi/2012/06/12/6636/abdnin-afrikaya-uzanan-eli-u-s-africom

www.tasam.org/Files/Icerik/File/es_sebab_teror_orgutu_somali_03acd2a2-f8af-4314-9368-d8f23fcb9acb.pdf

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here