Çin’in yükselişi hızlı bir şekilde yol alırken 31 Aralık 2019’da Dünya Sağlık Örgütü Çin Ülke Ofisi, Çin’in Hubei eyaletinin Wuhan şehrinde bilinmeyen bulaşıcı bir virüs vakası bildirdi. 7 Ocak 2020’de daha önce insanlarda keşfedilmemiş yeni bir coronavirüs (Covid-19) tanımlandı. Hastalık Çin’de 2002-2003 yılında ortaya çıkan SARS gibi coronavirüs ailesinden olduğu tespit edilmiştir.

Hastalığın kuluçka süresi 2-14 gün arasıdır. Kuluçka süresinden sonra birden başlayan yüksek ateş (39 derece), öksürük ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır. Hala aşısı için çalışmalar sürmektedir.

Aslında Coronavirüsleri, hayvanlar arasında yaygın olan bir virüs türü olduğu biliniyor. Virüs hayvandan insana ve insandan insana geçebiliyor. Corona virüsleri, çoğu insanın hayatında karşılaşabileceği virüslerdendir. 31 Aralık 2019’dan günümüze Corona virüsü Çin’de 3.000’den fazla can aldı. Şuana kadar virüs tespit edilmiş kişi sayısı 80.000’i aşmıştır. Buna rağmen 73.000’den fazla hasta iyileşip hastanelerden taburcu olduğu açıklanmış. Şuan Çin’de 1.4 milyardan oluşan nüfusu ile ülke içi kaynak bulunmamaktadır.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 19

Yeni vakaların yurt dışı kaynaklı olduğu tespit edilmiş. Çin sistemi Kovid-19 virüsüne karşı sert ama oldukça etkili önlemler ile mücadele vermiştir. İnsanlık tarihinde eşine az rastlanılır bir mücadele örneği sergileyen Çin devleti ve ulusu büyük bir testten başarı ile geçmiş. Özellikle sıkı karantina önlemleri çok etkili olmuştur. Virüs ile mücadele de elimizdeki veriler ışığında en iyi ve en başarılı model Çin’dir. Hayatın ve üretimin durduğu Çin’de hayat yavaş yavaş normale dönmeye başlamıştır.

Dünyadaki Kovid-19 sayısı 400.000’i geçmiştir. Hayatını kaybedenlerin sayısı 20.000’in üzerindedir. Her geçen gün vaka ve ölüm sayıları hızla artmaktadır. Kovid-19 virüsünün yeni merkez üssü Avrupa olmuştur. Avrupa genelinde toplam 215.000’i aşkın Kovid-19 vakası vardır. Şuana kadar Avrupa’da toplam ölümler 14.000’i geçmiştir. Açıkçası hem vaka sayısı hem ölüm sayısı Çin’in 4 katına yaklamıştır.

 Çin’in çeşitli bölgelerinde destek amacıyla Hubei eyaletine gönderilen sağlık personeli 40.000’i geçmiş. Wuhan kentinde hizmete giren 9 kabin hastanede 6.960’tan fazla yatak kurulmuştur. Ayrıca Wuhan’da hafif hastaları kabul etmek için 20.000 yatak kapasitesine sahip 12 kabin hastane inşa edilmiş. Çin kovid-19 hastalarına yönelik özel inşa edilen 1000 yataklı hastaneyi 10 günde dikmişti. Ekonomisini, teknolojisini, enerjisini insanları için harcayan bir Çin yönetimi vardı.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 20

Çin bu verileri anlık hem dünya kamuoyu ile hem de DSÖ ile paylaşmaktaydı. Yine DSÖ’ne bağlı bir heyet Çin’de incelemeler yapmaktadır. Rusya’dan da beş salgın uzmanı Wuhan’da incelemeler için bulunmaktadır. Çinli birçok şirket, yapay zeka çalışmaları ile yeni tip koronavirüsü salgınının önlenmesi ve kontrolü çalışmalarında katkı sağlıyor. Ayrıca Çin, Robot teknolojisini de salgın ile mücadelede kullanıyor. Yine geleneksel Çin tıbbı hastalık ile mücadele de başvurulan yöntemlerdendir.

Çin, merkezi bütçeden 230 milyon yuanın salgın ile mücadeleye tahsis edildiğini açıklamıştır. BRICS, Çin’in salgın ile mücadelesinde desteğini belirtmiştir. Asya Altyapı Yatırım Bankası (AAYB) Çin’in yeni koronavirüsü (Covid-19) salgınını önleme çalışmalarına destek için 1 milyon Amerikan doları bağışladı. AYYB, dünya çapında 51 bin adet maske, 46 bin takım koruyucu giysi, 17 bin tıbbi önlük ve 21 bin kutu tıbbi eldiven dâhil olmak üzere 40 tonluk tıbbi malzeme aldı.

Çin’de tam karantina altında olan şehirleri toplam nüfusun 52 milyonu bulduğu bilinmektedir. Hubei eyaletinin toplam nüfusunun 60 milyon olduğu düşünüldüğünde eyalet nüfusunun %87’sini karantina altında olduğu söylenebilir. Hubei eyaleti dışında görülen vaka artış oranı %80 oranında düşmüştür. Hastaları tedavi etme oranındaki artış %11’i geçmiştir. İstatistikler salgının kontrol altına alındığını göstermektedir. Şimdi Covıd-19’un ortaya çıktığı Hubei eyaleti ve onun başkenti Wuhan şehrini ele alalım.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 21

Çin’deki koronavirüsünün ortaya çıktığı Hubei eyaletinin yönetim merkezi ve en büyük şehri olan Wuhan’dan biraz söz etmek okuyucunun kafasındaki yapbozu tamamlayacaktır. Hubei eyaletinin toplam nüfusu 60 milyon olduğu düşünülmektedir. Hubei Eyaletinin ihracatı (2017) 30,5 Milyar dolar, ithalatı 15,9 Milyar dolardır. Hubei, Çin’in ekonomik büyümesinde %4’lük bir paya sahiptir.

Hubei, merkez hükümet tarafından 1 Nisan 2017’de Serbest Ticaret Bölgesi olarak tanınmıştır. Eyalette öne çıkan başlıca endüstriler arasında makine yapımı, otomobil, gıda maddeleri, elektronik ve gemi yapımı, metalürji ve inşaat malzemeleri yer alıyor. Hubei eyaleti yıllar geçtikçe Çin’in önemli bir sanayi üssü haline dönüşmüştür. Hubei eyaleti ‘’Makine’’ ve ‘’Elektronik’’ sektörlerinde önemli bir üretici ve ihracatçı konumundadır.

3500 yıllık tarihi ile Wuhan, Çin’in eski ve uygar mega kentlerinden biridir. Wuhan şehrinde 11 milyon insan yaşamaktaydı. Orta Çin’in en büyük şehridir. Orta Çin’in ekonomik, siyasi, kültürel, ulaşım ve eğitim merkezi olarak bilinmektedir. Wuhan dünyanın en büyük 42. Şehri konumunda, Çin’in ise 7. Büyük kentidir. Wuhan stratejik konumdadır. Açıkçası Wuhan Çin’in metropol listelerinin başında yer alıyor. 178’e ulaşan gökdelen sayısı ile dünyada 3. Sıradadır.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 22

Yurt içi taşımacılıktaki büyük rolü nedeni ile Wuhan’a ‘’Çin Şikago’’ olarak da değinilmektedir. Wuhan uluslararası havalimanı 2016 yılında 20 milyon yolcuyu ağırlamıştır. Dubai, Paris, Londra gibi şehirlere Wuhan’dan direkt uçuşlar vardır. ABD, İngiltere ve Fransa gibi birçok batılı ülkenin konsolosluğuna ev sahipliği yapmaktadır. Fortuna Global 500 listesine göre dünyanın en güçlü 500 şirketinden 230’unun Wuhan’da yatırımları bulunmaktadır.

Wuhan’ın Çin için lider bir eğitim merkezi olmasını sağlayan 35 Yüksek Öğretim Kurumu vardır. Wuhan’ın ana sanayi ürünleri arasında otomobil üretimi, optik-elektronik, yeni ilaç sektörü, demir-çelik üretimi, yeni malzemeler endüstrisi, biyoloji mühendisliği yer almaktadır. Wuhan Çin’de bilim ve teknolojinin genel gücü açısından 3. Sırada bulunmaktadır. Wuhan, büyük şehirleri birbirine bağlayan onlarca otoyol ve demiryolu için önemli bir ulaşım merkezidir.

Çin’in demiryollarının %60’ı burada yapılmaktadır. Ülkenin en büyük hızlı tren tamir merkezi yine buradadır. Yine Wuhan maden endüstrisinin üslerinden biri olarak biliniyor. Ayrıca 10’dan fazla otomobil üretim fabrikası ve 500 civarında otomobil parçası şirketi yer alıyor. Şehirde 2018 yılında 1,7 milyon otomobil üretilmiştir. Renault, Çin’deki ilk fabrikasını 2016 yılında Wuhan’da açmıştır. Aynı zamanda çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren 160 civarı Japon şirketi vardır.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 23

Çin’deki öldürücü virüsün ortaya çıkması sadece ülkenin sağlığını etkilememiştir. Asıl beklenen virüs etkisi ekonomik olarak ortaya çıkma durumudur. İlk olarak Çin’deki Seyahat Acenteleri Covid-19 salgını sebebi ile rezervasyonların toplu iptalinin sektörün durma noktasına geldiğini haber vermiştir. Özellikle DSÖ duyurusundan sonra 102 ülke ya da bölge Çin’e olan seyahatlere kısıtlama getirmiştir. Şangay borsasında işlem gören şirketlerin %80’i %10 civarında değer kaybı yaşamıştır.

Büyük markaların fabrika ve mağazaları kapatılması ile havayolları şirketlerinin Çin’e uçuş iptalleri söz konusudur. Çin’de önümüzdeki aylarda gerçekleşmesi planlanan fakat ertelenen birçok fuar etkinliği ve organizasyon bulunmaktadır. Çin dünyanın en büyük meyve ve sebze üreticisi olarak virüs sebebi ile gıda ithalatı yapan ülkelerinde başka tedarikçi arayışına girmişlerdir. Virüs özellikle turizm, ulaşım, hizmet ve ticaret sektörleri olumsuz etkiye maruz kalmaktadır.

Yabancı kaynaklardan elde edilen bilgiye göre virüs salgını neden ile Çin Ocak başından beri 140 milyar dolarlık bir ekonomik zarara uğradı. Koronavirüsü sadece Çin’i değil tüm dünyayı etkilemeye başlamıştır. Küresel ekonomideki gidişata dair öncü endekslerden olan Baltık Kuru Yük Endeksi 425 seviyesine gerileyerek, Nisan 2016’dan beri en düşük değeri gördü. Tabi endeksteki gerilemenin başlıca nedeni deniz ticaretinde önemli bir ağırlığı olan Çin’in azalan aktivitelerinden kaynaklandığı açıklandı.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 24

Çin’in daha fazla yavaşlaması en başta emtia ithalinde düşüş yaşanacağından Brezilya ve Avustralya gibi önemli emtia ihracatçısı ülkeleri etkileyecektir. Sonuçta Çin, 33 ülkenin başlıca ihracat noktası ve 65 ülkenin en büyük ithalat kaynağı durumundadır. Bloomberg Economics’in yaptığı tahminlere göre, virüsten dolayı küresel ekonomi 2020’nin ilk çeyreğinde 0,416 puanlık bir kayıp yaşayabileceğini açıkladı. Kredi Derecelendirme kuruluşu Moodys yaptığı açıklamada Çin’in 2020 büyüme tahminini %5.8’den %5.2’ye, S&P ise %5.7’den, %5’e indirmiştir.

Çin 2000 yılından sonra hızla küresel sisteme entegre olmuştur. Dev ekonomisi ve refah seviyesinin artması ile her geçen gün kendinden bahsettirmektedir. Çin bu yükseliş hikâyesinde ilk defa bir virüs salgını ile uğraşmıyor. 2002-2003 yılında SARS isimli yine coronavirüs ailesinden bir virüs salgını ile mücadele etti. O dönemde de Çin sert eleştirilere maruz kalmış ve Çin ekonomisinin çökeceğinden bahsedilmiştir.

Oysa Çin merkezi hükümetinin gerekli önlemleri alarak SARS virüsünü yenmişti. Bir de bunun üzerine Çin ekonomisi hızla toparlanmış ve %10’luk bir büyüme kaydetmişti. Zaten şunu da belirtmek gerekiyor ki 21. Yüzyıl virüsler çağı olmuştur. Yükselen güçler dediğimiz ülkeler de ya da kıtalarda örneğin Afrika kıtasında Ebola virüsü, Brezilya’da ZİKA virüsü, Hindistan’da Nipah virüsü, Çin’de SARS virüsü ortaya çıkmıştır. Bu virüslerin ülkelerin sadece sağlıklarına değil, ekonomilerine, sistemlerine, teknolojik gelişimine, tarımsal faaliyetlerine ve daha birçok şeylerine zarar vermiştir.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 25

Şuan Çin’de gördüğümüz tablonun aynısıdır.  Artık şunu rahatlık ile söyleyebiliriz ki ticari, teknolojik, diplomatik ve siber alandaki saldırılara bir de biyolojik saldırılar eklenmiştir. Ama bunu ispat etmek çok zordur. Sebebi bilinmeyen bir hastalıktan pek çok kişisinin hasta olması durumu biyolojik bir saldırıdan şüphe edilmesi kaçınılmazdır.

Şunu da belirtmekte yarar görüyorum. Çinli insanlar ilk defa yarasa yemiyor. Binlerce yıldır tüketilen bir üründür. Bunun yanında Batı’da gösterilen videolarda olduğu gibi herkes yarasa, köpek değişik hayvanlar tüketmemektedir.

Sonuç Olarak;

2000’li yıllarda ekonomik gelişimi önceliği olan Çin, günümüze geldiğimizde askeri, teknolojik, diplomatik şekilde her yönden gelişimini ve etki sahasını arttıran istikrarlı bir ülke profili çizmektedir. Ki işte dünyanın her noktasında ‘’Çin Rüyası’’ ve ‘’Çin Yüzyılı’’ gibi kavramlar kullanılırken yeniden bir virüs salgını ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu yeni virüs salgınına karşı Çin merkezi hükümeti sert önlemler almış olabilir ama bunları hem Çin için hem Dünya için alınmış çok kritik kararlar olduğunu görüyoruz.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 26

Çin’in başka bölgelerde virüsün yayılması ve dünyada salgının küresel bir tehdide dönüşmemesi hep bu sıkı önlemler sayesinde mümkün olmuştur. Sonuçta virüs Çin’in öldürmeyecek ama geriletecektir. Elini zorlaştıracaktır. Çin hükümeti gerekli bütün önlemleri almış olduğu gibi aralıksız on binlerce sağlık personeli, ordu kuvvetleri, kamu görevlileri ile gece gündüz demeden çalışmaktadır. Piyasaya para pompalayan Çin hükümeti, kredileri de düşürmüş, borçları da ertelemiştir.

Çin Ulusal Halk Meclisi (ÇUHM) Daimi Komitesi’nin yasa dışı yabani hayat ticaretinin kapsamlı bir şekilde yasaklanması, yabani hayvanların yenmesiyle ilgili kötü alışkanlıkların ortadan kaldırılması ve halkın can güvenliği ile sağlığının etkili bir şekilde korunması kararlarını almıştır. Çin ekonomisi de normale dönüş izleri taşıyor. Ama gözden kaçmaması gereken bir nokta da Çin virüs ile savaşta ekonomik kayıpları göze alarak hareket etmesidir.

Bütün dünya ile ortak çalışmak isteyen Çinli karar alıcılar virüs salgını ile gayet şeffaf bir tutum takınmışlardır. Sonuç olarak Çin hükümeti hem 1,4 milyarlık nüfusu için hem de dünyanın geri kalanının sağlığı için tüm fedakârlığı göstermektedir. Lakin Batı’nın özellikle de Amerika’nın Çin’e virüs ile mücadele de gerekli desteği vermediği açıktır. Ayrıca Amerika’daki grip salgınında on binler hayatını kaybederken Çin’in virüsler ile başarılı savaşı ortadadır.

Çin'in Virüs Stratejisi: Önce İnsan, Sonra Ekonomi 27

KAYNAKÇA

  • aawsat.com
  • cnnturk.com
  • tim.org.tr
  • criturk.com
  • çin haber

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here